Tác động của phán quyết thuế quan toàn cầu của Tòa án Tối cao Hoa Kỳ

Liên minh châu Âu (EU)

Châu Âu phản ứng gay gắt nhằm bảo vệ lợi ích thương mại. Ủy ban châu Âu yêu cầu Hoa Kỳ tuân thủ thỏa thuận thương mại song phương đã ký, nhắc lại “một thỏa thuận là một thỏa thuận” và không chấp nhận tăng thuế lên trên mức trần 15% đã cam kết. Thực tế là, theo thỏa thuận năm 2025, hầu hết hàng hoá EU vẫn chịu thuế 15% của Mỹ và phần lớn hàng Mỹ được miễn thuế nhập khẩu. EU cảnh báo nếu Washington đột ngột thay đổi, sẽ có biện pháp đáp trả theo cơ chế WTO. Thủ tướng Đức Friedrich Merz kỳ vọng gánh nặng thuế quan đối với các công ty Đức sẽ giảm sau phán quyết, đồng thời kêu gọi 27 nước EU hợp tác chặt chẽ để có “quan điểm chung rõ ràng” khi làm việc với Mỹ. Ông nhấn mạnh: “Thuế quan đang làm tổn hại cả châu Âu lẫn Mỹ”. Tổng thống Pháp Emmanuel Macron ca ngợi phán quyết như bằng chứng của “hệ thống kiểm soát và cân bằng” trong nền dân chủ, đồng thời nhấn mạnh Pháp và EU muốn xuất khẩu “trên nền tảng công bằng, không bị quyết định đơn phương” của Mỹ. Dù EU có thể được hưởng lợi từ việc bãi bỏ mức thuế 15% cho hàng hoá châu Âu, giới doanh nghiệp châu Âu vẫn lo ngại về sự bất định kéo dài: như Merz cảnh báo, “độc dược” lớn nhất cho kinh tế là sự bất ổn chính sách thuế.

Trung Quốc

Trung Quốc lập tức lên tiếng hoan nghênh phán quyết và đòi hỏi Mỹ giải tỏa căng thẳng. Bộ Thương mại Trung Quốc cho biết đang “đánh giá toàn diện” nội dung và hệ quả của phán quyết, đồng thời kêu gọi Mỹ bãi bỏ các biện pháp thuế đơn phương đối với các đối tác thương mại. Phát ngôn viên Bộ này nhắc lại quan điểm: Trung Quốc “luôn phản đối mọi biện pháp thuế đơn phương” và kêu gọi thương chiến hãy chấm dứt vì “không nước nào thắng lợi trong chiến tranh thương mại”. Bắc Kinh đặc biệt nhấn mạnh các sắc thuế do Mỹ áp trên cơ sở IEEPA (thuế đối ứng và thuế ma tuý fentanyl) là vi phạm quy tắc quốc tế. Về phía doanh nghiệp, thuế quan thực tế đối với Trung Quốc sẽ giảm đáng kể: trước đó Mỹ áp ~20% tổng thuế (gồm 10% cũ và 10% từ Busan deal), nay chỉ còn 10% (dù cộng thêm thuế mới là 15%, tổng khoảng 20%). Điều này giúp các mặt hàng Trung Quốc (điện tử, điện thoại, máy tính, đồ tiêu dùng) bớt thiệt thòi trên thị trường Mỹ. Trong các tuyên bố, Trung Quốc cho biết sẽ tiếp tục theo dõi chặt chẽ tình hình và bảo vệ lợi ích quốc gia trong mọi kịch bản.

Nhật Bản

Chính phủ Nhật Bản cũng theo dõi diễn biến và có phản ứng thận trọng. Người phát ngôn Chính phủ Nhật tuyên bố Tokyo sẽ “xem xét kỹ lưỡng nội dung phán quyết và phản ứng của chính quyền Trump rồi sẽ có đáp ứng thích hợp”. Tại Nhật, một số quan chức và chuyên gia bày tỏ lo ngại cao. Ông Itsunori Onodera – cựu Bộ trưởng Quốc phòng và hiện là nhân vật cấp cao trong đảng cầm quyền – gọi mức thuế mới của Trump là “thái quá” và lo ngại nó sẽ khiến Nhật Bản – “đồng minh lâu năm” – bị xa lánh khỏi Mỹ. Về thương mại, việc xóa bỏ thuế 15% theo IEEPA có nghĩa là hàng Nhật (chẳng hạn ôtô, linh kiện điện tử) sẽ chỉ chịu thuế 10–15% mới, giúp giảm chi phí cho các nhà xuất khẩu Nhật. Tuy nhiên, ngành ôtô của Nhật vẫn chịu thuế 25% theo Điều 232 (không bị ảnh hưởng bởi phán quyết), nên lợi ích không đồng đều. Nhật Bản cũng vừa đàm phán giảm thuế ôtô xuống 15% với Mỹ – vốn vẫn có hiệu lực. Tổng kết, Nhật Bản chủ yếu “chờ xem” (watch-and-wait), thận trọng đối phó và tiếp tục thúc đẩy đàm phán song phương nhằm bảo vệ ngành xuất khẩu chủ lực.

Hàn Quốc

Hàn Quốc hưởng lợi trực tiếp từ phán quyết này. Bộ Thương mại Hàn xác nhận phán quyết Tối cao hủy bỏ mức thuế 15% áp cho hàng Hàn Quốc theo sắc lệnh Trump về IEEPA. Khoảng 6.000 doanh nghiệp xuất khẩu Hàn (điện tử, hóa chất, linh kiện…) có thể yêu cầu hoàn thuế từ Mỹ nhờ phán quyết này. Một mặt, các mức thuế khác (thuế ôtô 25%, thép 50%) theo các luật cũ vẫn còn, nhưng việc bãi bỏ 15% sẽ giảm chi phí cho nhiều mặt hàng xuất khẩu chủ lực. Bộ trưởng Kim Jung-kwan nói rằng phán quyết chỉ làm tăng “độ bất định nhỏ” đối với thương mại Hàn – Mỹ, còn “các điều kiện xuất khẩu đã có trong Hiệp định Hàn – Mỹ nhìn chung vẫn ổn định”. Hàn Quốc đã tổ chức họp khẩn để đánh giá và phối hợp chính sách hoàn thuế, nhấn mạnh tôn trọng luật pháp Mỹ và đàm phán song phương. Về dài hạn, ngành xuất khẩu Hàn Quốc (đặc biệt chip bán dẫn, điện thoại, ôtô) được kỳ vọng hưởng lợi bởi thuế nhập khẩu sang Mỹ giảm, nhưng các doanh nghiệp vẫn phải đề phòng căng thẳng leo thang và khả năng Mỹ áp biện pháp khác (điều tra thương mại).

ASEAN và Đông Nam Á

Các nước ASEAN – nhất là những nền kinh tế phụ thuộc xuất khẩu – cũng đang theo dõi chặt chẽ. Indonesia vừa ký thỏa thuận thương mại với Mỹ (giảm thuế từ 32% xuống 19%) ngay trước phán quyết và cho biết “sẵn sàng mọi kịch bản” sau khi Tòa án Mỹ ra quyết định. Chính phủ Indonesia đã đề nghị Mỹ tiếp tục giữ các ngoại lệ thuế đã cam kết với Indonesia (dầu cọ, cà phê, ca cao…) và khẳng định thỏa thuận vừa ký vẫn có hiệu lực. Philippines, Malaysia, Cambodia… vốn cũng đã đạt thỏa thuận tương tự (giảm xuống ~19%), thì nay được lợi vì mức thuế toàn cầu chung xuống còn 15%. Ví dụ, ở Thái Lan giới chức cho biết ngành xuất khẩu đang có xu hướng “đẩy nhanh xuất hàng” sang Mỹ (front-loading) vì bãi bỏ mức 15% đã ký trước đó. Tuy nhiên, sự bất ổn không hề giảm: sau phán quyết Trump ngay lập tức áp thuế toàn cầu 10–15% (dưới luật mới), khiến nhiều quốc gia ASEAN phải tính toán chiến lược khác. Các nước trong khu vực sẽ cố gắng tận dụng lợi thế mới khi thuế giảm, nhưng cũng chủ động theo dõi sát sao và sẵn sàng điều chỉnh (ví dụ đàm phán lại hoặc áp thuế đáp trả nếu chính sách Mỹ tiếp tục gây bất lợi).

Tác động đến chuỗi cung ứng và thương mại toàn cầu

Phán quyết của Tòa án đã làm xáo trộn chuỗi cung ứng toàn cầu vốn đang căng thẳng vì chiến tranh thương mại. Trước đó, nhiều doanh nghiệp châu Á đã báo cáo bị thiệt hại tài chính và phải dịch chuyển nguồn cung do thuế quan Mỹ tăng nhanh. Sau phán quyết và động thái của Mỹ, các công ty lo ngại sự bất ổn tiếp tục gia tăng. Ví dụ, nhiều đơn vị “đóng hàng trước” để né thuế cao đã tạo nên nhu cầu đột biến và biến động ngắn hạn trong thương mại (như ở Thái Lan). Dù thuế quan trung bình giảm, chuyên gia cảnh báo lợi ích tức thì có thể nhỏ do Mỹ sẽ tìm cách áp đặt các biện pháp thay thế. Nhìn chung, phán quyết làm giảm chi phí nhập khẩu cho nhiều nước xuất khẩu, nhưng đi kèm là sự bất định về chính sách – khiến các công ty buộc phải điều chỉnh lại chiến lược phân phối, đa dạng hóa nguồn cung và theo dõi sát diễn biến để tránh rủi ro.