Nga: Các chuyên gia đưa phương án thay thế cá nhập khẩu bằng cá minh thái

Theo ông Aleksey Buglak, Chủ tịch Hiệp hội các nhà sản xuất cá minh thái, trước đây năng lực của thị trường cá minh thái trong nước ước tính khoảng 125-130 nghìn tấn sản phẩm mỗi năm. Nhưng trong những năm gần đây, tiêu thụ cá minh thái ở Nga đã tăng lên đáng kể. Chẳng hạn, theo ADM, năm 2021, lượng cung cấp sản phẩm cá minh thái các loại cho thị trường Nga đã vượt 250 nghìn tấn. Theo tính toán của ADM, mức tiêu thụ cá minh thái đã tăng lên 3,4 kg/người vào năm 2021 – cao hơn 15%  so với tiêu thụ cá nói chung. Con số này cao hơn mức trung bình ở Liên minh Châu Âu hoặc Hoa Kỳ.

Một trong những lý do khiến nhu cầu ngày càng tăng là giá cả phải chăng. Trong vài năm qua, không giống như đại đa số các sản phẩm, giá cá minh thái không những không tăng mà thậm chí còn giảm xuống. Ví dụ, so với năm "trước đại dịch" 2019, khi giá cá minh thái bỏ đầu đông lạnh trung bình là 100-110 rúp/kg ở cảng Vladivostok. Trong năm 2020-2021, do đại dịch và hạn chế xuất khẩu sang Trung Quốc, giá bán cá minh thái ở Nga ở mức thấp kỷ lục - 65-75 rúp/kg. Vào tháng 3/2022, đã có một đợt tăng giá "sốc" trong thời gian ngắn, nhưng tình hình nhanh chóng ổn định trở lại. Vào đầu tháng 5/2022, giá đã giảm xuống 90-95 rúp/kg, Buglak cho biết.

Đúng, giá tiêu dùng phản ứng kém với việc hạ giá của người sản xuất, thậm chí có tính đến hiệu ứng chững lại. Điều này không chỉ do tỷ suất lợi nhuận cố định cho từng mắt xích trong chuỗi phân phối (thương nhân, người bán buôn, chế biến, bán lẻ), mà còn do chi phí hậu cần tăng lên, chuyên gia giải thích. Nhưng vào tháng 7/2021, chính phủ đã quyết định trợ cấp cho việc vận chuyển cá minh thái từ Viễn Đông.

Một nguyên nhân khác khiến nguồn cung cá minh thái cho thị trường nội địa tăng có thể là do nguồn cung các sản phẩm cá nhập khẩu giảm. Theo ông Aleksey Buglak, hơn 26.000 tấn cá tra, cá rô phi, cá tuyết hake và 34.000 tấn cá thịt trắng đông lạnh đã được nhập khẩu vào thị trường Nga trong năm 2021. Việc giảm nhập khẩu các sản phẩm cá vào năm 2022 có thể tương đương với sau cuộc khủng hoảng năm 2014, khi nhập khẩu gần như giảm một nửa. ADM dự đoán chi phí vận chuyển các sản phẩm cá sẽ tăng ít nhất 50%. Ngoài ra, danh sách các nhà cung cấp có thể bị giảm bớt.

Ông nói: “Về tiềm năng, những khối lượng này có thể thay thế cá minh thái của Nga, thường không chỉ có chất lượng cao hơn mà còn cạnh tranh về giá cả. Đồng thời, các nhà khai thác cá minh thái của Nga đã có một trường hợp thay thế nhập khẩu thành công - ngày nay, nguồn cung các sản phẩm của Nga đã gần như thay thế hoàn toàn nhập khẩu philê cá minh thái từ Trung Quốc, chẳng hạn như khối lượng trong năm 2013 đã vượt 13 nghìn tấn.

Cá minh thái vẫn là nguồn tài nguyên thương mại chính của Nga, chiếm 35% tỷ trọng trong tổng sản lượng khai thác quốc gia. Tính đến ngày 1/5/2022, sản lượng đánh bắt cá minh thái của Nga đạt 932 nghìn tấn. Đồng thời, xu hướng sản xuất các sản phẩm chế biến sâu đang tăng - năm ngoái, khối lượng sản xuất cá phi lê, cá xay, surimi từ cá minh thái của Nga đạt kỷ lục 150 nghìn tấn. Việc tăng trưởng hơn nữa trong sản lượng sản phẩm chế biến sâu ở Nga được đảm bảo do việc đưa vào vận hành các tàu và nhà máy mới được xây dựng theo hạn ngạch đầu tư giai đoạn đầu và tái trang bị quy mô lớn của đội tàu hiện có. Theo ước tính của ADM, kể từ đầu năm 2022, sản lượng cá minh thái phi lê, xay và surimi đã tăng 65% so với cùng kỳ năm ngoái.

Theo Cơ quan Liên bang về Thủy sản, tổng sản lượng cá chế biến đến giữa tháng 5/2022 lên tới 1,86 triệu tấn, cao hơn 0,7% so với năm 2021. Đồng thời, trong 3 tháng đầu năm, trong cơ cấu tổng sản phẩm cá, gần 37% là các sản phẩm chế biến sâu, trong khi năm 2021 tỷ trọng này là 31,5%. Trong quý 1, sản lượng cá philê đông lạnh tăng gần 51% và đạt 105 nghìn tấn, cá đông lạnh (kể cả cá xay) tăng gấp đôi lên 25,4 nghìn tấn. Sản lượng đồ hộp quý I/2022 tăng 4 nghìn tấn (tương đương 9%) so với cùng kỳ năm 2021 và đạt 49,7 nghìn tấn. Sản lượng trứng cá muối trong quý I/2022 tăng 3,8% lên 293 tấn, trứng cá tầm - 6% lên 15,6 tấn.

Cá minh thái ở Nga có sản lượng trung bình 1,6-1,7 triệu tấn mỗi năm. Và tiêu thụ nội địa khoảng 350-410 nghìn tấn mỗi năm. Do những hạn chế đối với xuất khẩu năm ngoái trong bối cảnh giảm giá và nguồn cung cá nhập khẩu giảm trong năm nay, tiêu thụ nội địa có thể đã tăng lên. Nhưng mức tăng trưởng này là không đáng kể. Ilya Bereznyuk, đối tác quản lý của Agro and Food Communications, cho biết: “Những người tiêu thụ cá đỏ hoặc cá trích Đại Tây Dương sẽ không chuyển sang cá minh thái - đây là những loại cá hoàn toàn khác nhau về giá trị thị trường và hương vị,” Ilya Bereznyuk, đối tác quản lý của Agro và Food Communications.

Ông lưu ý rằng hiện nay nguồn cung cá hồi cho Nga từ Chile, Nauy (qua Belarus), cũng như các sản phẩm ướp lạnh từ Quần đảo Faroe, hiện đang trục trắc. “Nhưng thay vào đó, có tình trạng sản phẩm được vận chuyển bằng đường bộ, sau khi được đánh bắt, được vận chuyển bằng phà đến Đan Mạch (khoảng 2 ngày), sau đó được vận chuyển bằng xe tải đa nhiệt độ khắp châu Âu”, chuyên gia giải thích. Ngoài ra, bản thân các nhà cung cấp châu Âu cũng không sẵn sàng xuất các sản phẩm cá sang Nga. Nhưng điều này không có nghĩa là người Nga sẽ ồ ạt chuyển sang nuôi cá minh thái để tiêu thụ ít nhất một số loài cá. Hơn nữa, Nga có các lựa chọn thay thế sản phẩm vùng Viễn Đông cho các sản phẩm cá nhập khẩu đắt tiền, Bereznyuk tin tưởng.