Mỹ có thể tìm cách dùng IEEPA để hạn chế thương mại sau khi thuế khẩn cấp bị bác bỏ

Theo Reuters, sau khi ông Trump đe dọa “cắt đứt toàn bộ thương mại” với Tây Ban Nha vì bất đồng liên quan đến chi tiêu quốc phòng trong NATO, các chuyên gia pháp lý cho rằng Nhà Trắng có thể tìm cách sử dụng IEEPA theo hướng hạn chế giao dịch kinh tế, thay vì áp thuế nhập khẩu trực tiếp. Tuy nhiên, cách tiếp cận này được dự báo sẽ gây tranh cãi lớn và có thể tiếp tục đối mặt với các vụ kiện.

IEEPA là đạo luật trao cho Tổng thống Mỹ quyền hạn đặc biệt trong các tình huống khẩn cấp quốc gia liên quan đến an ninh, chính sách đối ngoại hoặc kinh tế. Chính quyền Trump từng sử dụng đạo luật này để áp các mức thuế khẩn cấp và thuế đối ứng. Tuy nhiên, Tòa án Tối cao Mỹ đã phán quyết rằng IEEPA không trao quyền cho Tổng thống áp thuế nhập khẩu, qua đó vô hiệu hóa một phần quan trọng trong chính sách thuế quan trước đó của Nhà Trắng.

Dù vậy, phán quyết này chủ yếu giới hạn việc dùng IEEPA để áp thuế, chứ không loại bỏ hoàn toàn khả năng dùng đạo luật này để hạn chế giao dịch kinh tế trong trường hợp có tuyên bố khẩn cấp quốc gia. Đây là điểm khiến giới thương mại tiếp tục lo ngại, bởi Mỹ có thể chuyển từ công cụ thuế sang các biện pháp khác như cấm giao dịch, hạn chế nhập khẩu hoặc đình chỉ quan hệ thương mại với từng đối tác.

Trường hợp Tây Ban Nha đang được theo dõi sát vì nước này là một trong những đối tác thương mại quan trọng của Mỹ tại châu Âu, đồng thời là nguồn cung lớn đối với một số mặt hàng thủy sản. Trong đó, Tây Ban Nha hiện là nhà cung cấp bạch tuộc hàng đầu cho thị trường Mỹ. Nếu thương mại song phương bị hạn chế, chuỗi cung ứng bạch tuộc, mực, cá ngừ, cá chẽm, vẹm chế biến và một số sản phẩm thủy sản đóng hộp có thể bị ảnh hưởng.

Đối với ngành thủy sản, diễn biến này cho thấy rủi ro thương mại của Mỹ chưa chấm dứt sau phán quyết về IEEPA. Ngược lại, chính quyền Mỹ có thể tiếp tục tìm kiếm các cơ sở pháp lý khác để duy trì sức ép thương mại, bao gồm Section 122, Section 301, Section 232 hoặc các biện pháp hạn chế giao dịch dựa trên tuyên bố khẩn cấp quốc gia.

Các nhà nhập khẩu thủy sản Mỹ vì vậy vẫn phải đối mặt với môi trường chính sách khó lường. Dù một số mức thuế theo IEEPA đã bị bác bỏ và đang mở ra khả năng hoàn thuế cho doanh nghiệp, các biện pháp mới có thể tiếp tục xuất hiện dưới hình thức khác. Điều này làm gia tăng bất định trong kế hoạch nhập khẩu, định giá, tồn kho và ký hợp đồng dài hạn.

Với các nước xuất khẩu thủy sản vào Mỹ, trong đó có Việt Nam, bài học quan trọng là cần theo dõi không chỉ thuế suất cụ thể, mà cả xu hướng sử dụng công cụ pháp lý của Mỹ trong thương mại quốc tế. Rủi ro hiện không chỉ đến từ thuế nhập khẩu, mà còn từ các biện pháp liên quan đến lao động cưỡng bức, an ninh kinh tế, phòng vệ thương mại, cấm nhập khẩu, hạn chế giao dịch và yêu cầu truy xuất nguồn gốc.

Trong bối cảnh này, doanh nghiệp thủy sản cần chủ động hơn trong quản trị rủi ro thị trường Mỹ. Việc đa dạng hóa thị trường, chuẩn bị hồ sơ tuân thủ, kiểm soát nguồn gốc nguyên liệu, minh bạch chuỗi cung ứng và cập nhật nhanh các thay đổi chính sách sẽ là yếu tố quan trọng để giảm thiểu tác động từ các biến động thương mại bất ngờ.

Hiện khả năng Mỹ dùng IEEPA để cắt đứt hoặc hạn chế thương mại với một đối tác cụ thể vẫn mới dừng ở cảnh báo và phân tích pháp lý. Tuy nhiên, diễn biến này cho thấy chính sách thương mại của Mỹ đang bước vào giai đoạn phức tạp hơn, trong đó các công cụ thuế quan và phi thuế quan có thể được sử dụng linh hoạt để phục vụ mục tiêu đàm phán, gây sức ép hoặc bảo vệ lợi ích trong nước.