Chile siết chặt quản lý và tăng cường giám sát nghề khai thác mực ống jumbo squid

Theo báo cáo trình bày tại hội thảo năm 2025, sự xuất hiện dày đặc của mực jumbo dọc bờ biển Chile bắt đầu từ những năm 2000, tạo điều kiện hình thành nghề khai thác thủ công. Đến năm 2010, đội tàu công nghiệp chính thức tham gia đánh bắt, khiến nguồn lợi này nhanh chóng trở thành một mắt xích quan trọng trong kinh tế biển Chile. Chính phủ sau đó thiết lập hạn ngạch toàn quốc vào năm 2012 là 180.000 tấn và nâng lên 200.000 tấn vào năm 2014, trong đó 80% dành cho tàu thủ công và 20% dành cho tàu công nghiệp.

Từ năm 2014 đến nay, IFOP tiến hành giám sát tại các vùng Coquimbo, Valparaíso, Maule và Biobío — nơi tập trung phần lớn sản lượng khai thác. Hoạt động giám sát được thực hiện trên tàu và tại cảng thông qua nhật ký khai thác, lấy mẫu kích thước và phân tích sinh học. Tất cả quy trình đều được chuẩn hóa, đảm bảo dữ liệu phản ánh chính xác hoạt động thực tế.

Dữ liệu sản lượng những năm gần đây cho thấy sự biến động rất lớn của nghề. Năm 2016 ghi nhận mức sản lượng cao nhất với 181.269 tấn, trong khi năm 2019 là một giai đoạn thấp kỷ lục — chỉ 14.684 tấn đối với đội tàu thủ công. Những biến động này trùng khớp với ảnh hưởng mạnh của các hiện tượng khí hậu quy mô lớn như ENSO. Từ năm 2020 trở đi, sản lượng phục hồi rõ rệt và năm 2024 đạt mức 139.094 tấn. Tính đến tháng 9/2025, tổng sản lượng đã đạt 94.200 tấn.

Để minh họa rõ hơn diễn biến sản lượng, bảng dưới đây tổng hợp một số mốc quan trọng:

Song song với biến động sản lượng, số lượng tàu tham gia khai thác cũng thay đổi mạnh. Tất cả các vùng giám sát đều ghi nhận mức thấp nhất vào năm 2019 rồi tăng trở lại sau đó. Biobío luôn là khu vực có số tàu khai thác cao nhất, nhiều thời điểm vượt 1.000 tàu. Maule — tham gia muộn hơn — cũng cho thấy sự tăng trưởng rõ rệt từ năm 2018.

Một chỉ báo quan trọng khác được IFOP phân tích là năng suất khai thác (CPUE) của đội tàu thủ công. Chỉ số này biến động theo năm, giảm sâu vào năm 2019 và phục hồi mạnh vào các năm sau. CPUE cũng thể hiện tính mùa vụ rõ rệt, thường cao nhất trong nửa đầu năm. Đáng chú ý, phân tích kích thước theo vùng cho thấy sự khác biệt đáng kể: vùng Biobío thường khai thác được cá thể lớn hơn, trong khi Maule có kích thước phân bố đồng đều hơn. Đối với đội tàu công nghiệp, kích thước mực thu được tập trung chủ yếu trong khoảng 65–75 cm và ít biến động, phản ánh mức độ chọn lọc cao của ngư cụ.

Mặc dù dữ liệu thu được ngày càng đầy đủ, IFOP thừa nhận vẫn tồn tại nhiều khoảng trống lớn trong hiểu biết khoa học về loài này. Hiện chưa xác định được khu vực sinh sản của mực jumbo tại Chile và hầu như không thu được mẫu mực cái trưởng thành sinh dục. Chu kỳ sống và các giai đoạn di cư của loài trong vùng biển Chile cũng chưa được mô tả đầy đủ, gây khó khăn cho dự báo trữ lượng. Thêm vào đó, loài này phụ thuộc mạnh vào các biến động môi trường như ENSO — yếu tố khiến quần đàn biến đổi khó lường theo từng năm.

IFOP nhấn mạnh rằng để quản lý bền vững nguồn lợi mực jumbo squid, Chile cần tiếp tục đầu tư cho hệ thống giám sát, đồng thời mở rộng hợp tác giữa cơ quan khoa học, cộng đồng ngư dân, ngành chế biến và cơ quan quản lý. Việc cải thiện dữ liệu sinh học, đặc biệt về sinh sản và vòng đời, là chìa khóa để dự báo trữ lượng trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp.

Với vai trò là một trong những quốc gia khai thác mực jumbo hàng đầu Thái Bình Dương, nỗ lực của Chile trong xây dựng hệ thống quản lý dựa trên khoa học được cộng đồng quốc tế đánh giá cao. Đây cũng là kinh nghiệm quan trọng đối với các quốc gia đang đẩy mạnh nghề khai thác mực, trong đó có Việt Nam, hướng tới một ngành khai thác có trách nhiệm và bền vững hơn.