CEO Hải Nam Nguyễn Thị Thu Sắc: Chọn lối đi riêng

“ĐI DỌC VÙNG BIỂN VIỆT NAM ĐÂU ĐÂU TÔI CŨNG THẤY CÓ THỨ ĐỂ LÀM RA TIỀN, CHỈ TIẾC SỨC MÌNH CÓ HẠN,” bà Nguyễn Thị Thu Sắc, người sáng lập công ty TNHH Hải Nam nói với Forbes Việt Nam trong một buổi chiều cận tết Nguyên đán 2020.

Bà chủ động hỏi: “Cô biết gì về Hải Nam?” Không đợi câu trả lời, bà tự giới thiệu: “Hải Nam là công ty gia đình, chúng tôi tập trung vào những mặt hàng từ biển: con tôm, con cá, con mực, con sò… cứ con gì từ biển thì chúng tôi làm.”

Trụ sở Hải Nam trên đường Phạm Ngọc Thạch, Q.3, TP.HCM là nơi bà Sắc bắt đầu khởi nghiệp với ngành hải sản vào năm 1982. Từ một căn nhà nhỏ đi thuê rồi sau này được mua lại, tòa nhà hiện nay vừa sử dụng làm văn phòng vừa là nơi trưng bày các sản phẩm chế biến của công ty.

Khác với nhiều doanh nghiệp thủy sản tư nhân lớn đã bán cổ phần ra công chúng và niêm yết, Hải Nam vẫn duy trì sở hữu gia đình và thay vì xuất khẩu thô, công ty tập trung đa dạng hóa các sản phẩm chế biến tạo ra giá trị gia tăng cao. Hiện tại, Hải Nam vận hành ba nhà máy chế biến, hai nhà máy mới đang được xây dựng, dự kiến đưa vào hoạt động giữa năm 2020, sẽ nâng tổng công suất chế biến của công ty lên 20.000 tấn/năm.

Hải Nam cũng đã bắt tay với nhiều đối tác đa dạng hóa sản phẩm và xuất khẩu vào các thị trường khó tính: liên doanh Hải Nam Okinawa với đối tác Nhật, chuyên nuôi trồng rong nho; nhà máy liên doanh với Hà Lan chế biến cá; liên doanh công ty chế biến thực phẩm Vĩnh Lộc sau khi mua lại Vilfood, làm sushi, há cảo, xíu mại, chả giò... xuất khẩu.

Danh mục sản phẩm của Hải Nam đa dạng từ nhóm cao cấp như yến sào, vi cá, rong nho, sò điệp, tôm hùm… cho đến những nguyên liệu đặc sản chế biến địa phương như cá đổng, cá trích, cá chỉ vàng, cá bống, cá mai, cá cơm sấy…

Năm 2019, thủy sản Việt Nam xuất khẩu đạt kim ngạch 8,54 tỉ USD. Nhóm các công ty đầu ngành như Minh Phú, Vĩnh Hoàn, Nam Việt, Sao Ta… đóng góp hàng trăm triệu đô la Mỹ vào tổng giá trị xuất khẩu. Là công ty chuyên về chế biến hải sản với thâm niên trong ngành xấp xỉ 40 năm, sự đóng góp của Hải Nam khá khiêm tốn.

Bà Sắc cho biết những năm gần đây doanh thu công ty dao động trong khoảng 1.000-1.200 tỉ đồng, chưa hợp nhất kết quả kinh doanh của các liên doanh. Dù vậy, tỷ suất lợi nhuận sau thuế/doanh thu trung bình của công ty ở quanh mức 15%. Con số này của Hải Nam ngang với Vĩnh Hoàn, cao hơn Minh Phú (2,5%), Thủy sản Cửu Long (10%), Sao Ta (6%)...

Khác với các doanh nghiệp thủy sản tư nhân lớn tập trung vào một số sản phẩm như cá ngừ, đồ hộp, tôm mực, nhuyễn thể… đông lạnh hay chế biến những sản phẩm có hàm lượng giá trị gia tăng thấp, Hải Nam đa dạng hóa chuỗi sản phẩm đến cả ngàn chủng loại, trong đó phần lớn sử dụng ngay hoặc chỉ cần vài công đoạn đơn giản.

Bà Thu Sắc cho biết, chuỗi sản phẩm rộng, việc quản lý hàng ngàn mặt hàng là “lắt nhắt và vất vả”, bù lại đối tác có nhiều sự lựa chọn để đặt hàng. Nữ doanh nhân 67 tuổi này thừa nhận: “Quản trị sản xuất là khó, tập trung nhân lực cho từng mặt hàng phải làm tỉ mỉ, kiên trì thì mới làm được.”

Tại nhà máy chế biến hải sản đông lạnh của Hải Nam Seafoods.

Bà Nguyễn Thị Hồng Minh, cựu thứ trưởng bộ Thủy sản nhận xét, cá biển Việt Nam phong phú nhưng khá “tạp”, khó làm do khó đồng nhất về kích cỡ và nguồn nguyên liệu không ổn định, nhưng Hải Nam đã “làm được và rất sáng tạo” trong từng sản phẩm, chi tiết đến từng cái râu mực hay cùi sò điệp.

Bà Hồng Minh đánh giá Hải Nam thành công nhờ bà Sắc là người "có tâm, thông minh, được học hành bài bản và chịu khó ứng dụng kỹ thuật mới". Vị lãnh đạo ngành thủy sản tỏ ra ấn tượng khi còn là một doanh nghiệp nhỏ, Hải Nam đã tiên phong hỗ trợ ngư dân phục hồi vùng nguyên liệu sò điệp ở Bình Thuận và hiện nay Hải Nam cùng với Minh Phú là hai công ty thủy sản tư nhân nhưng đầu tư, ứng dụng công nghệ hiện đại phục vụ cho quản lý sản xuất kinh doanh.

BÀ SẮC KỂ, VỚI HÀNG NGÀN SẢN PHẨM KHÁC NHAU, Hải Nam buộc phải triển khai hệ thống quản trị nguồn lực doanh nghiệp (ERP). Ông Nguyễn Công Tẩn, tổng giám đốc công ty công nghệ Citek – đơn vị triển khai giải pháp ERP của hãng SAP (Đức) cho Hải Nam, dẫn chứng những con số nói lên sự phức tạp của dự án mà công ty gia đình này phải giải quyết: Hơn 30.000 mã thành phẩm, nguyên liệu, bao bì cần chuẩn hóa và chuyển đổi, trung bình một tháng hơn 3.000 đơn hàng bán và hơn 1.500 lệnh sản xuất.

Nếu như đa số doanh nghiệp thủy sản khởi đầu bằng sản phẩm sơ chế xuất khẩu đông lạnh, thì Hải Nam bắt đầu với chế biến sâu. Chế biến hải sản khá phức tạp do nguyên liệu đầu vào có rất nhiều chủng loại, kích cỡ… số công ty chuyên chế biến thủy sản không nhiều.

Hải Nam từng thất bại trong triển khai dự án ERP lần đầu vào năm 2007 nên trong lần triển khai này, đội ngũ có phần “hồi hộp”. Sự kiên định của bà Sắc đã giúp họ đạt mục tiêu đưa toàn bộ nghiệp vụ vận hành chính thức theo thời gian thực (real-time) trên toàn bộ các nhà máy và các đơn vị thành viên.

Năm 2017, sau sáu tháng chuẩn hóa Hải Nam chính thức vận hành thành công hệ thống ERP chuyển đổi sản xuất vào hệ thống mới, “với một khối lượng số liệu khủng khiếp,” theo lời ông Tẩn. Sau khi hoàn thành triển khai lõi ERP với giải pháp của hãng SAP, Hải Nam tiếp tục hoàn thiện ứng dụng IoT vào các thiết bị, dây chuyền ở nhà máy trong thu thập và phân tích dữ liệu kịp thời. “Đây là thách thức rất lớn của ngành chế biến thủy sản,” ông Tẩn cho biết.

Từng triển khai ERP cho hàng trăm doanh nghiệp, ông Tẩn nhận xét, hiếm có người phụ nữ đam mê công nghệ như bà Sắc. Ông “Hầu hết những chủ đề về công nghệ, dùng công nghệ để tối ưu hoạt động sản xuất kinh doanh bà đều am tường,” ông nói.

Bà Sắc sinh năm 1953, tại Phan Thiết trong một gia đình có chín anh chị em. Cha là thầy giáo và mẹ ở nhà nội trợ, gia đình đông con nên kinh tế eo hẹp. Ngoài những anh chị lớn đã qua đời, đại gia đình sáu anh em ruột và bốn dâu, rể đều đang cùng làm việc ở Hải Nam. Bà Sắc kể, vì nhà nghèo, “bắt đầu từ số không,” nên “chịu thương chịu khó, kiếm tiền như một bản năng tự nhiên.” 

Tại nhà máy chế biến hải sản khô của Hải Nam Seafoods.