Xuất khẩu tôm 11 tháng: Củng cố thị trường, vững đà tăng dù đối diện nhiều áp lực thương mại

Tín hiệu tăng trưởng tại các thị trường chủ lực

Bức tranh thị trường 11 tháng cho thấy sự tăng trưởng đồng đều ở hầu hết các thị trường lớn, dù mức độ khác nhau. Trung Quốc và Hồng Kông vẫn là thị trường dẫn đầu với 1,2 tỷ USD, chiếm hơn 28% tổng kim ngạch tôm Việt Nam và tăng tới 59% so với cùng kỳ. Dù giá trị tháng 11 đạt 108 triệu USD, giảm so với tháng 10 nhưng so với cùng kỳ vẫn tăng gần 27%, phản ánh nhu cầu ổn định của thị trường này đối với các mặt hàng tôm sống, tươi và đông lạnh.

Khối CPTPP tiếp tục là khu vực tăng trưởng tích cực, đạt 1,2 tỷ USD trong 11 tháng, tăng 32%. Tại nhóm thị trường này, Nhật Bản duy trì vị trí quan trọng với giá trị 535 triệu USD, tăng 13% và đặc biệt ghi nhận mức tăng của các sản phẩm tôm chế biến phục vụ kênh bán lẻ. Australia, Anh và Canada cũng duy trì đà tăng ổn định, góp phần củng cố triển vọng của khu vực CPTPP trong giai đoạn thị trường Mỹ và EU biến động mạnh.

Tại Mỹ, xuất khẩu tôm đạt 754 triệu USD, tăng 7% trong 11 tháng, dù tháng 11 chỉ mang về 52 triệu USD, giảm 7% do tác động từ các biện pháp phòng vệ thương mại của Mỹ. Xuất khẩu trong các tháng cuối năm chậm lại là hệ quả của việc doanh nghiệp đã đẩy mạnh giao hàng từ tháng 8 và 9 khi Mỹ công bố mức thuế chống bán phá giá sơ bộ POR19 ở mức cao. Dù vậy, nhu cầu vẫn ở mức khả quan, đặc biệt đối với các sản phẩm giá trị gia tăng, vốn là lợi thế của Việt Nam.

Thị trường EU cũng ghi nhận sự phục hồi đáng kể. Giá trị xuất khẩu 11 tháng đạt 540 triệu USD, tăng 21%, với mức tăng mạnh ở Đức, Bỉ và Hà Lan. Nhu cầu nhập khẩu tại khu vực này được thúc đẩy bởi sự thiếu hụt nguồn cung tôm sú từ Ấn Độ và Indonesia trong một số thời điểm, cũng như xu hướng chuyển dịch sang các sản phẩm chế biến có chứng nhận bền vững.

XK tôm chân trắng tăng trưởng ổn định

Trong 11 tháng đầu năm, tôm chân trắng vẫn chiếm ưu thế tuyệt đối với 2,8 tỷ USD, tương đương 64,8% tổng kim ngạch. Các sản phẩm chế biến đạt mức tăng tốt nhờ nhu cầu từ Nhật Bản, EU và Australia. Tôm sú đạt 426 triệu USD, tăng 4%, chủ yếu nhờ đóng góp ổn định từ các thị trường châu Á và một phần EU, song vẫn chịu áp lực cạnh tranh lớn từ nguồn cung giá rẻ hơn.

Điểm nhấn nổi bật nhất của năm 2025 là sự tăng trưởng đột phá của nhóm tôm loại khác, đạt trên 1 tỷ USD, tăng tới 74%. Đây là kết quả trực tiếp từ sự bùng nổ xuất khẩu tôm hùm sang Trung Quốc, đặc biệt là phân khúc tôm sống và cao cấp. Sự thay đổi trong cơ cấu sản phẩm cho thấy khả năng thích ứng nhanh của ngành trước nhu cầu thị trường, đồng thời làm tăng giá trị bình quân của xuất khẩu trong năm.

Trung Quốc: động lực tăng trưởng và thách thức cạnh tranh

Trung Quốc tiếp tục là thị trường có mức tăng trưởng mạnh nhất của tôm Việt Nam trong năm 2025. Không chỉ dẫn đầu về kim ngạch, thị trường này còn đặc biệt ưu chuộng các sản phẩm sống, tươi, chủ yếu là tôm hùm với kim ngạch ghi nhận tăng trưởng 3 con số. Tôm chân trắng chế biến cũng tăng mạnh, phản ánh sự dịch chuyển tiêu dùng tại các đô thị lớn.

Tuy nhiên, cạnh tranh tại thị trường này đang gia tăng nhanh chóng. Ecuador và Ấn Độ duy trì lợi thế ở phân khúc giá rẻ, trong khi Thái Lan và Việt Nam cạnh tranh trực tiếp ở phân khúc cao cấp và chế biến. Việt Nam có lợi thế về vị trí địa lý gần, giúp rút ngắn thời gian giao hàng và linh hoạt theo biến động nhu cầu. Tuy vậy, sự thay đổi liên tục trong chính sách hải quan, truy xuất nguồn gốc và kiểm soát biên mậu của Trung Quốc đặt ra yêu cầu doanh nghiệp phải nâng chuẩn quản lý và tuân thủ.

Trung Quốc được xem là động lực tăng trưởng quan trọng nhưng cũng tiềm ẩn nhiều biến động. Trong quý IV/2025 và đầu năm 2026, nhu cầu tại Trung Quốc dự kiến vẫn cao nhờ mùa lễ hội và Tết Nguyên đán, song tốc độ có thể chững lại sau cao điểm.

Mỹ: Áp lực thuế và triển vọng thận trọng cho 2026

Mỹ là thị trường đối mặt nhiều thách thức nhất trong năm 2025 khi chịu tác động đồng thời của thuế chống bán phá giá POR19 sơ bộ ở mức cao và thuế đối ứng theo chính sách thương mại mới. Chi phí tuân thủ gia tăng khiến giá tôm chân trắng Việt Nam xuất sang Mỹ trong quý III tăng lên mức 12,8–14,1 USD/kg, còn tôm sú tăng lên mức 17,9–20,4 USD/kg. Điều này tạo áp lực cạnh tranh đáng kể so với Ecuador và các nhà cung cấp Nam Á.

Hoạt động xuất khẩu sang Mỹ trong nửa cuối năm mang tính phòng thủ nhiều hơn khi doanh nghiệp tranh thủ giao hàng trước thời điểm áp dụng thuế mới. Nếu kết quả cuối cùng của POR19 không thay đổi, xuất khẩu tôm sang Mỹ trong quý I/2026 có thể giảm rõ rệt.

Với kết quả 11 tháng đạt hơn 4,3 tỷ USD, xuất khẩu tôm Việt Nam được kỳ vọng sẽ cán mốc 4,5–4,6 tỷ USD trong năm 2025, mức cao nhất từ trước đến nay. Tốc độ tăng trưởng cao phản ánh năng lực chế biến, khả năng đa dạng hóa sản phẩm và sự linh hoạt của doanh nghiệp trong bối cảnh thương mại toàn cầu nhiều biến động.

Bước sang năm 2026, triển vọng lại trở nên thận trọng hơn. Áp lực thuế tại Mỹ, cạnh tranh tại Trung Quốc và chi phí sản xuất trong nước cao vẫn là những yếu tố chi phối hoạt động xuất khẩu quý I/2026. Dù vậy, nếu doanh nghiệp tiếp tục mở rộng thị trường trong khối CPTPP, EU và Trung Đông, đồng thời tối ưu sản phẩm giá trị gia tăng, xuất khẩu tôm vẫn có cơ hội duy trì tăng trưởng trong năm 2026.