Xuất khẩu cá ngừ chững lại - cơ hội vẫn có nhưng sức ép đang lớn dần

XK sang Mỹ tiếp tục giảm sâu

Theo số liệu thống kê của Hải quan Việt Nam, sau khi tăng 13% trong tháng 1, giá trị XK trong tháng 2/2026 chỉ đạt hơn 53 triệu USD, giảm gần 15% so với cùng kỳ năm trước. Hiện tại, cá ngừ là một trong những nhóm hàng “gây lo ngại hơn” khi chịu sức ép đồng thời từ nhu cầu thị trường, chi phí logistics và yếu tố chính sách.

Nếu nhìn theo thị trường, bức tranh phân hóa khá rõ. Mỹ tiếp tục là thị trường lớn nhất của cá ngừ Việt Nam trong 2 tháng đầu năm 2026, đạt hơn 42 triệu USD, chiếm 32,8% tổng kim ngạch. Tuy nhiên, xuất khẩu sang thị trường này lại giảm 15% so với cùng kỳ năm trước. Đây là mức giảm đáng chú ý vì Mỹ vẫn là thị trường NK lớn nhất và có ảnh hưởng mạnh đến nhịp XK chung của toàn ngành cá ngừ Việt Nam.

Ngược lại, nhiều thị trường ngoài Mỹ đang nổi lên như những điểm tựa đáng chú ý cho xuất khẩu cá ngừ. Cụ thể, XK sang Nga tăng 27%; Đức tăng 10%; Israel tăng 61%, Mexico tăng 36%, Ai Cập tăng 24%. Chile tăng 111%... Những con số này cho thấy nỗ lực đa dạng hóa thị trường của doanh nghiệp Việt Nam đang phát huy tác dụng, phần nào bù đắp sự suy yếu từ Mỹ.

Xét theo cơ cấu sản phẩm, nhóm các sản phẩm cá ngừ thuộc mã HS03 vẫn chiếm tỷ trọng lớn, chiếm hơn 55% tổng kim ngạch, nhưng giảm gần 4% so với cùng kỳ. Trong khi đó, XK các sản phẩm cá ngừ chế biến và đóng hộp mã HS18 tăng 5%. Đáng chú ý, XK cá ngừ đóng hộp đang có xu hướng tăng trưởng liên tục. Xu hướng này phù hợp với diễn biến của thị trường cá ngừ thế giới. Hiện tại, phân khúc cá ngừ chế biến vẫn còn dư địa thị trường khá tốt, đặc biệt trong bối cảnh người tiêu dùng tại nhiều nước tiếp tục ưu tiên các sản phẩm tiện lợi, dễ bảo quản và có giá hợp lý.

Ngành cá ngừ chịu nhiều sức ép

Cơ hội thường đi kèm với thách thức. Việt Nam đang nằm trong nhóm quốc gia bị NOAA Mỹ từ chối kết quả tương đương đối với một phần nghề cá, đồng nghĩa từ ngày 1/1/2026, một số sản phẩm liên quan có thể bị cấm nhập khẩu vào Mỹ; với các trường hợp khác, nhà nhập khẩu phải nộp giấy chứng nhận thuỷ sản, sản phẩm thủy sản đạt yêu cầu xuất khẩu vào Hoa Kỳ (COA) để chứng minh lô hàng không thuộc diện bị cấm. Điều này làm tăng chi phí hồ sơ, kéo dài thời gian thông quan và khiến nhà nhập khẩu thận trọng hơn với các nguồn cung có rủi ro cao như Việt Nam.

Không chỉ chịu sức ép chính sách, ngành cá ngừ còn đối mặt với bài toán chi phí đầu vào và logistics. Trong giai đoạn đầu năm 2025, sản lượng khai thác cá ngừ tại nhiều ngư trường lớn suy giảm so với quý trước, khiến giá cá ngừ vằn đông lạnh tại thị trường giao về Thái Lan duy trì ở mức cao, khoảng 1.600–1.700 USD/tấn. Điều đó cho thấy ngành chế biến cá ngừ toàn cầu vẫn đang vận hành trong điều kiện nguyên liệu không thực sự rẻ, trong khi nhu cầu đầu ra chưa phục hồi đồng đều ở mọi phân khúc.

Áp lực từ logistics cũng đang lớn lên cùng bất ổn tại Trung Đông. Giá xăng dầu thế giới leo thăng. Trong bối cảnh xung đột lan rộng tại vùng Vịnh, phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh cho vận tải biển đã tăng rất mạnh, trong một số trường hợp tăng hơn 1000%. Với các doanh nghiệp cá ngừ, điều này không chỉ làm tăng cước vận tải và phụ phí, mà còn kéo theo rủi ro chậm giao hàng, đảo lịch tàu và co hẹp biên lợi nhuận, đặc biệt với các tuyến sang Trung Đông, châu Âu và Bắc Phi.

Một thách thức khác cần được theo dõi là cạnh tranh thuế quan tại EU. EU và Ấn Độ đã hoàn tất một hiệp định thương mại lớn vào cuối tháng 1/2026; theo đó, EU sẽ dần đưa thuế về 0% đối với phần lớn hàng hóa của Ấn Độ trong vòng 7 năm, trong đó có các sản phẩm thuỷ sản. Với cá ngừ, đây là tín hiệu không thể xem nhẹ, bởi Ấn Độ vốn đã là một đối thủ đáng gờm ở nhiều phân khúc hải sản chế biến và nguyên liệu. Khi lợi thế thuế quan của Việt Nam tại EU không còn quá khác biệt, áp lực cạnh tranh về giá sẽ tăng lên rõ hơn trong những năm tới.

Nhìn tổng thể, 2 tháng đầu năm 2026 cho thấy thị trường cá ngừ Việt Nam đang ở trạng thái giằng co. Đà tăng trong tháng 1 cho thấy thị trường vẫn còn dư địa, nhưng nhịp chững lại trong tháng 2 là lời nhắc rằng tăng trưởng của ngành cá ngừ năm nay sẽ phụ thuộc ngày càng nhiều vào năng lực thích ứng chính sách, kiểm soát chi phí và tái cơ cấu thị trường của doanh nghiệp, hơn là vào sự phục hồi đơn thuần của nhu cầu.