VASEP kiến nghị tháo gỡ điểm nghẽn vốn, lao động, thuế và logistics cho doanh nghiệp thủy sản

Đại diện Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), ông Nguyễn Hoài Nam – Tổng Thư ký VASEP đã tham dự và phát biểu, nêu một số điểm nghẽn đang tác động trực tiếp đến hoạt động sản xuất, xuất khẩu của doanh nghiệp thủy sản.

Theo ông Nguyễn Hoài Nam, ngành thủy sản là một mắt xích quan trọng trong khu vực nông nghiệp, đóng góp lớn cho xuất khẩu, tạo việc làm và sinh kế cho hàng triệu lao động, nông dân, ngư dân. Tuy nhiên, trong ít nhất 2 tháng vừa qua, doanh nghiệp thủy sản đang đồng thời chịu áp lực từ nhiều phía, có thể kể đến như môi trường kinh doanh, lao động, vốn tín dụng, khoa học công nghệ và thị trường. Các điểm nghẽn này xuất hiện đúng giai đoạn quý III và quý IV – mùa cao điểm thu mua nguyên liệu, chế biến và giao hàng xuất khẩu.

Vấn đề đầu tiên được đại diện VASEP nêu là tín dụng. Nhiều doanh nghiệp có lịch sử tín dụng tốt, xuất khẩu hàng trăm triệu USD mỗi năm, cần nguồn vốn lớn để thu mua tôm, cá cho nông dân, ngư dân nhưng hạn mức tín dụng thực tế đang bị thu hẹp. Điều này có thể khiến doanh nghiệp không đủ dòng tiền thu mua nguyên liệu sản xuất và đáp ứng các đơn hàng.

Bên cạnh vốn, thiếu lao động cũng là thách thức rất lớn. Ông Nam cho biết Việt Nam hiện có lợi thế hàng đầu thế giới về công nghệ chế biến thủy sản, tạo ra giá trị gia tăng cao, nhất là ở các sản phẩm chế biến sâu. Tuy nhiên, ngành vẫn cần nhiều lao động trực tiếp cho các công đoạn như bóc tôm, phi lê cá, phân loại và hoàn thiện sản phẩm. Tại các vùng sản xuất trọng điểm như Đồng bằng sông Cửu Long, TP. Hồ Chí Minh, nhiều doanh nghiệp dù đã tăng lương 25-30% vẫn khó tuyển đủ lao động. VASEP cho rằng cần có chính sách cân bằng giữa xuất khẩu lao động và bảo đảm nguồn lao động cho sản xuất trong nước, nếu không Việt Nam có thể mất dần lợi thế cạnh tranh trong 5 năm tới.

Một vướng mắc khác được VASEP phản ánh là quy định về thuế GTGT đối với hàng xuất khẩu kéo về. Trong bối cảnh xung đột toàn cầu, biến động logistics và rủi ro thanh toán, tình trạng hàng xuất khẩu phải quay về để sửa chữa, tái chế rồi xuất đi lại đang tăng. Trước đây, hàng kéo về để xử lý, tái xuất không phát sinh nghĩa vụ nộp thuế GTGT ngay. Tuy nhiên, theo quy định mới, doanh nghiệp phải tạm nộp thuế GTGT khi hàng quay về, sau đó mới thực hiện thủ tục hoàn thuế khi xuất đi lại. Quy định này làm tăng áp lực dòng tiền, nhất là trong bối cảnh tín dụng đã bị thu hẹp.

Về logistics, VASEP cho biết chi phí vận tải biển đang tăng mạnh, tạo thêm gánh nặng cho doanh nghiệp xuất khẩu. Chỉ trong vài ngày giữa tháng 6, nhiều hãng tàu đã thông báo tăng giá cước, có tuyến tăng tới 30%. Cước đi bờ Đông Hoa Kỳ tăng khoảng 2.000-3.000 USD/container, đi bờ Tây Hoa Kỳ tăng hơn 1.000 USD/container, đi châu Âu tăng 800-1.200 USD/container. Đây là khoản chi phí rất lớn đối với các doanh nghiệp xuất khẩu hàng chục nghìn container mỗi năm. VASEP mong muốn các cơ quan chức năng xem xét các giải pháp hỗ trợ trong phạm vi có thể, nhằm góp phần giảm bớt áp lực chi phí logistics cho doanh nghiệp xuất khẩu.

Đối với thị trường, VASEP kiến nghị Chính phủ và các Bộ liên quan quan tâm xử lý các bất cập trong thực thi FTA, điển hình là thị trường Hàn Quốc. Mặc dù Việt Nam và Hàn Quốc đã có FTA, tôm Việt Nam vẫn chịu cơ chế hạn ngạch 15.000 tấn/năm. Việc phía Hàn Quốc tổ chức đấu thầu sử dụng hạn ngạch khiến nhà nhập khẩu phải chịu thêm chi phí tương đương 16-18% giá trị hàng, gần bằng mức thuế ngoài hạn ngạch, làm giảm đáng kể lợi thế FTA của tôm Việt Nam so với các đối thủ.

Từ thực tiễn trên, VASEP kiến nghị Bộ Tài chính tổng hợp, báo cáo Chính phủ và phối hợp với các bộ, ngành liên quan sớm có giải pháp tháo gỡ các điểm nghẽn trên. Việc xử lý kịp thời các vướng mắc này sẽ giúp doanh nghiệp thủy sản duy trì sản xuất, giữ đơn hàng, ổn định nguồn nguyên liệu cho nông dân, ngư dân và đóng góp tích cực cho mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu trong năm 2026.