VASEP góp ý dự thảo Thông tư quy định Giấy chứng nhận thủy sản, sản phẩm thủy sản XK vào thị trường Hoa Kỳ

Cơ chế COA mới của NOAA: Thách thức lớn đối với nguyên liệu nhập khẩu

Theo VASEP, NOAA-Hoa Kỳ đã thông báo về cơ chế cấp COA mới qua thư (mail) gửi lãnh đạo Cục Thủy sản và Kiểm ngư ngày 21/11/2025. Theo đó, Việt Nam chỉ được cấp COA đối với nguyên liệu thủy sản được khai thác trong nước. Đối với nguyên liệu nhập khẩu, COA bắt buộc phải do quốc gia khai thác cấp.

Cơ chế này đặt ra các quy định phức tạp đối với nguyên liệu nhập khẩu:

• Nguyên liệu từ Quốc gia List 1 (đã được công nhận tương đương hoàn toàn): Nếu Nước xuất xứ (Country of Origin) giữ nguyên là quốc gia List 1, sản phẩm không cần COA. Tuy nhiên, nếu nước xuất xứ bị thay đổi thành Việt Nam do chế biến, và sản phẩm đó tương tự với sản phẩm thuộc một nghề cá của Việt Nam không được công nhận tương đương, thì COA do quốc gia khai thác ký là bắt buộc,.

• Nguyên liệu từ Quốc gia List 2: Nếu Việt Nam chế biến sản phẩm nhập khẩu từ quốc gia List 2, từ một nghề cá đã được công nhận tương đương, và sản phẩm đó không giống hoặc không tương tự với nghề cá của Việt Nam không được công nhận tương đương, thì không cần COA. Ngược lại, nếu sản phẩm giống hoặc tương tự với nghề cá của Việt Nam không được công nhận tương đương, thì bắt buộc phải có COA để được nhập khẩu vào Hoa Kỳ.

Nguy cơ mất hàng trăm triệu USD và kiến nghị khẩn cấp

VASEP nhấn mạnh, nếu quy định của NOAA giữ nguyên, gần như không còn cơ hội hoặc rất khó khăn để tiếp tục xuất khẩu các hàng hải sản khai thác có nguồn gốc nhập khẩu vào Hoa Kỳ. Đây là một vấn đề nghiêm trọng, bởi lẽ nguồn nguyên liệu hải sản nhập khẩu đang duy trì năng lực cung ứng và chế biến tuyệt đối của Việt Nam.

• Nguồn nguyên liệu này tạo công ăn việc làm và mang lại kim ngạch 300-320 triệu USD/năm sang Hoa Kỳ, chiếm 60-65% kim ngạch XK hải sản khai thác sang thị trường này.

• VASEP nhận định yêu cầu COA từ các quốc gia List 1 là không khả thi, vì các quốc gia này được công nhận tương đương hoàn toàn nên không xây dựng cơ chế cấp COA cho bất kỳ dòng hàng nào. Các quốc gia ở List 2 cũng có thể chỉ cấp COA cho dòng hàng XK trực tiếp sang Hoa Kỳ, chứ không phải cho Việt Nam.

• Một mối lo lớn khác là các nguyên liệu đang có sẵn trong kho của doanh nghiệp (mua trước khi Đạo luật MMPA áp dụng) không thể có giấy COA, nhưng chưa có hướng dẫn nào từ NOAA về vấn đề này.

Trước tình hình đó, VASEP kính đề nghị Bộ NNMT và Cục Thủy sản và Kiểm ngư:

1. Đặc biệt quan tâm và gửi công thư đến NOAA để làm rõ hoặc kiến nghị giải quyết thực tế này, nhằm tháo gỡ khó khăn cho năng lực sản xuất, xuất khẩu hợp pháp của Việt Nam. Bộ NNMT nên phối hợp với Bộ Ngoại giao và Bộ Công Thương để thúc đẩy vấn đề này.

2. Song song gửi công thư tới các quốc gia có xuất khẩu hải sản sang Việt Nam để thiết lập cơ chế hợp tác về cấp giấy COA cho nguyên liệu xuất khẩu sang Việt Nam, phục vụ sản xuất và XK đi Hoa Kỳ.

Đơn giản hóa hồ sơ và rút ngắn thời gian cấp COA

VASEP đưa ra góp ý chi tiết nhằm đơn giản hóa thủ tục trong Dự thảo Thông tư:

• Điều 6 (Hồ sơ chứng nhận COA): VASEP đề xuất chọn phương án 2, theo đó tổ chức, cá nhân tự khai và tự chịu trách nhiệm về hồ sơ. Hồ sơ đề xuất bao gồm Tờ khai chứng nhận COA và Bản sao của một trong các giấy tờ như: Bảng kê hàng hóa (có thông tin chi tiết về loài, ngư cụ, địa điểm, thời điểm khai thác, quốc gia, tên tàu và số hiệu tàu) có xác nhận của Tổ chức/cá nhân, hoặc Giấy chứng nhận của thuyền trưởng, hoặc thông tin về lô hàng theo mẫu số 25 ban hành kèm theo Nghị định 37/2024/NĐ-CP. Việc tự khai giúp doanh nghiệp chủ động và rút ngắn thời gian, đồng thời Cơ quan quản lý cấp địa phương vẫn có thể kiểm tra thông tin qua bảng kê hàng hóa dựa trên cơ sở dữ liệu điện tử quản lý nghề cá.

• Điều 7 (Trình tự, thủ tục cấp giấy chứng nhận): VASEP kiến nghị sửa đổi khoản 3, rút ngắn thời hạn xử lý hồ sơ từ 05 ngày làm việc xuống còn 03 (ba) ngày làm việc. Lý do là thời hạn 03 ngày phù hợp với các quy định hiện hành và việc có đủ hồ sơ sớm rất quan trọng đối với các doanh nghiệp thanh toán theo phương thức L/C (Thư tín dụng), tránh bị phạt nặng nếu quá thời hạn trình chứng từ (thường 10-15 ngày).

• Điều 11 (Điều khoản chuyển tiếp): Đối với nguyên liệu lưu kho khai thác/nhập khẩu trước khi Thông tư có hiệu lực, dự thảo cho phép nộp Giấy chứng nhận của thuyền trưởng hoặc Nhật ký khai thác thủy sản. VASEP đề nghị thay thế việc nộp Nhật ký khai thác thủy sản bằng Bảng kê hàng hóa kèm hồ sơ chứng từ chứng minh nguyên liệu được thu mua trước khi thông tư có hiệu lực. Do Nhật ký khai thác chứa thông tin bí mật (ngư trường, vị trí) nên chủ tàu không muốn cung cấp cho doanh nghiệp, khiến việc xin tài liệu này là rất khó.

Góp ý kỹ thuật khác

VASEP xin đưa ra các góp ý kỹ thuật về Phụ lục II và Bảng 1:

1. Khối lượng (Weight): VASEP đề nghị Ban soạn thảo hỏi lại NOAA – Hoa Kỳ để làm rõ cột khối lượng nhập là khối lượng của nguyên liệu hay khối lượng của thành phẩm, bởi lẽ COA đối với nguyên liệu nhập khẩu do quốc gia khai thác cấp sẽ là khối lượng nguyên liệu.

2. Dịch thuật: Thuật ngữ “from fisheries” trong COA nên được dịch là “từ nghề cá” thay vì “từ ngư trường” để phù hợp hơn.

3. Bảng mã nghề/ ngư cụ (Bảng 1): Đề nghị rà soát và bổ sung đầy đủ các nghề/ngư cụ còn thiếu (ví dụ nghề Lồng bẫy - Pots and traps) bằng cách đối chiếu với Phụ lục V, Thông tư 21/2018/TT-BNNPTNT.

VASEP kính đề nghị Cục Thủy sản và Kiểm ngư và Ban soạn thảo tiếp thu các ý kiến để Dự thảo Thông tư vừa đảm bảo quản lý, phù hợp với quy định của NOAA, vừa hỗ trợ doanh nghiệp phát triển và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Thông tin chi tiết của Công văn số 215/CV-VASEP, xin xem tại link: https://vasep.com.vn/van-ban/vasep/cong-van-215-cv-vasep-gop-y-doi-voi-du-thao-thong-tu-quy-dinh-giay-chung-nhan-thuy-san-san-pham-thuy-san-xk-vao-thi-truong-hoa-ky-3455.html