Hiệp hội và cộng đồng DN luôn chủ động và nỗ lực đồng hành với Chính phủ, với Bộ NNPTNT trong tuân thủ tốt các quy định kiểm soát có liên quan đến chống khai thác IUU và phát triển bền vững ngành hải sản khai thác. Hiệp hội cũng rất chia sẻ với Quý Bộ về khối lượng công việc rất lớn và đòi hỏi nhiều yếu tố trong nhiều năm qua.
Trong quá trình hợp tác với các chủ thể của chuỗi sản xuất-XK hải sản để có được đầy đủ các hồ sơ, giấy tờ xác thực cho mỗi lô hàng, cộng đồng DN hải sản cũng đã gặp phải rất nhiều các khó khăn, bất cập – đặc biệt là liên quan đến giấy xác nhận nguyên liệu (S/C) tại các tỉnh, dẫn đến DN không thể có được hồ sơ cần thiết cho việc xuất khẩu các lô hàng hải sản sang Châu Âu. Và đây cũng là thực trạng khiến hạn chế đáng kể việc tiêu thụ nguyên liệu cho ngư dân, cũng như giảm đáng kể các dòng hàng sang EU.
Hiệp hội xin báo cáo cụ thể các trường hợp bất cập kể trên để Lãnh đạo Bộ và các đơn vị trực thuộc nắm được tình hình, hiện trạng, cũng như có một số kiến nghị xem xét giải quyết
1. Bất cập trong công tác quản lý tàu khai thác và thủ tục xin cấp giấy S/C
i) Sự phối hợp của các bên liên quan trong quản lý tàu khai thác, xử phạt vi phạm còn chưa đồng bộ, thống nhất – khiến không ít tàu cá vi phạm ngoài “vùng khơi” chưa cải thiện tích cực: Thực tế, tàu vi phạm (nếu có) thường đa phần là từ vùng khơi, trong đó vùng khơi hiện nay là do các lực lượng chấp pháp (Kiểm Ngư, Hải quân hoặc Cảnh sát biển) quản lý.
ii) Một số tàu khai thác khi vào cảng thì chỉ vào cảng chỉ định để trình diện hồ sơ, sau đó đi về cảng khác để bốc dỡ nguyên liệu. Do đó, doanh nghiệp không xin được giấy S/C tại cảng chỉ định. Hơn nữa, hiện nay nhiều tàu khai thác nhỏ (dưới 15m) không cập cảng chỉ định.
iii) Theo quy định, giấy phép khai thác chỉ được ghi nghề chính (VD nghề lưới kéo), không được ghi nghề phụ (nghề tải) như trước đây. Cho nên nhiều tàu khai thác đi nghề tải nhưng trên giấy phép khai thác ghi nghề lưới kéo (do không được ghi thêm nghề phụ). Vì vậy, doanh nghiệp khi mua các lô hàng có hàng từ nguồn gốc do tàu này khai thác thì khi làm giất S/C cũng không được cấp giấy S/C cho lô nguyên liệu của các tàu này.
iv) Nhiều tàu khai thác không làm giấy cam kết đủ điều kiện ATTP (theo Thông tư 17/2018/TT-BNNPTNT) nên cuối cùng các DN cũng đã không thể được cấp giấy S/C để làm điều kiện XK được. Vấn đề này HH VASEP cũng đã có báo cáo-kiến nghị với Bộ NNPTNT hồi tháng 4/2024, và Bộ đã có văn bản gửi tới các Tỉnh có quản lý tàu thuyền, nhưng tình trạng này cải thiện cũng chưa nhiều.
v) Hiện nay, tình hình tàu khai thác mất kết nối dữ liệu hành trình vẫn còn nhiều. Có một thực trạng là DN trong nhiều trường hợp dù đã nỗ lực tối đa, nhưng vẫn không thể nắm chắc hay kiểm tra được nguyên liệu thu mua là hợp pháp hay không hợp pháp. Quy định hiện hành không cho DN được kiểm tra giám sát hành trình của tàu cá hoặc dữ liệu giám sát hành chính mà BQL Cảng cá & Chi cục được cấp sử dụng.
Vì vậy, DN là chủ thể luôn ở thế bị động trong việc kiểm soát nguồn gốc và tính hợp pháp của nguồn nguyên liệu khai thác. Chủ tàu cá và đại lý thu mua luôn có các đầu mối tiêu thụ khác không cần đến giấy S/C, nên các chủ thể này ở một số nơi đã không hợp tác, hỗ trợ để DN có được đủ thông tin, chứng từ phục vụ việc làm giấy S/C khi mua nguyên liệu để chế biến XK EU. Rất nhiều trường hợp “dở khóc, dở cười” ảnh hưởng đến thủ tục xin S/C của DN sau khi DN đã thu mua nguyên liệu.
Để tháo gỡ các bất cập, vướng mắc theo điều kiện thực tế tại các địa phương trong quản lý khai thác hải sản, thủ tục cấp S/C và khơi thông cho sản xuất, XK hải sản, Hiệp hội xin có một số đề xuất kiến nghị để lãnh đạo Bộ xem xét:
1) Đề xuất, kiến nghị với Bộ NNPTNT và UBND các Tỉnh ven biển:
(i) Xem xét có chương trình (đầu tư, cải tạo) để gia tăng số lượng các Cảng cá đủ “chuẩn” được chỉ định, công bố - góp phần cơ bản giải toả nút thắt hiện nay khâu quản lý tàu cá cập bến & xác nhận nguyên liệu.
(ii) Có sự đầu tư hơn về cơ sở hạ tầng, giao thông kết nối cảng và thiết bị cho các cảng cá đã được chỉ định/công bố tương xứng với tình hình thực tế.
2) Website của Cục Thủy sản cập nhật danh sách tàu vi phạm IUU, nhưng sau đó khi đưa một tàu ra khỏi danh sách thì đề xuất cũng cần có thông báo chi tiết (thời gian rút, lý do) để giúp DN thực hiện và cập nhật cho việc mua hàng và cả xác lập các căn cứ khác liên quan đến các lô hàng liên quan;
3) Xem xét bổ sung, sửa đổi phù hợp nội dung ghi tại giấy phép khai thác – để có thể đủ cả nghề chính và nghề phụ.
4) Xem xét hỗ trợ có các quy định hoặc biện pháp, hướng dẫn cho các Tỉnh (Chi cục, Cảng cá…) để các DN khi đi mua nguyên liệu khai thác của ngư dân thì có thể biết được trước nguyên liệu đó là hợp pháp hay không hợp pháp làm cơ sở cho việc “làm được giấy S/C, C/C và có thể XK sang EU được” – vì ngoài thông tin tàu “IUU” trên website của Cục Thủy sản, thì DN không có quyền kiểm tra dữ liệu giám sát hành trình (GSHT) - dữ liệu này chỉ có BQL Cảng cá & Chi cục Thủy sản được truy cập.
5) Tiếp tục có các chỉ đạo, hướng dẫn, thúc đẩy để các Tỉnh thực hiện tốt các quy định của Bộ NNPTNT tại 2 Thông tư 17/2028, 38/2018 về “Chứng nhận điều kiện ATTP” và “Cam kết đủ điều kiện ATTP” cho các tàu cá.
2. Phần mềm truy xuất nguồn gốc điện tử (eCDT)
Từ ngày 01/07/2024, hệ thống truy xuất nguồn gốc khai thác điện tử được triển khai cho 100% tàu cá ra vào cảng, bao gồm việc thu nộp nhật ký khai thác thủy sản và giám sát sản lượng bốc dỡ qua hệ thống eCDT. Hiện nay, các cảng cá đang yêu cầu ngư dân khi vào cảng sẽ phải khai báo thông tin sản lượng trên app điện thoại, cảng cá không chấp nhận khai báo trên giấy.
Tuy nhiên, hiện nhiều tàu khai thác khi vào cảng bán nguyên liệu cho DN nhưng ngư dân không chịu vào app điện thoại để khai báo thông tin sản lượng cho BQL cảng cá duyệt để bấm bán nguyên liệu cho DN. Vì vậy, DN không thể làm thủ tục xin giấy S/C được. Trong tháng 07/2024, nhiều Cảng cá không cấp giấy biên nhận bốc dỡ thủy sản và giấy SC cho nguyên liệu thủy sản khai thác.
Để hệ thống phần mềm truy xuất nguồn gốc (eCDT) thực hiện hiệu quả và giúp ích cho cả CQ quản lý và Doanh nghiệp, Hiệp hội đề nghị:
1) Xem xét bổ sung 02 chủ thể là tàu thu mua và nậu vựa vào phần mềm eCDT này.
2) Cục Thủy sản tập huấn, hướng dẫn cho ngư dân việc nạp dữ liệu nguồn đầu vào chính xác để các khâu sau không bị vướng mắc. Cần thiết lập đường dây hỗ trợ kỹ thuật 24/7. Trong giai đoạn đầu khi eCDT mới áp dụng, nên thành lập đội ngũ hỗ trợ tại các cảng cá để giải đáp thắc mắc và hỗ trợ chủ tàu khai thác trong quá trình sử dụng hệ thống và cập nhật thông tin.
3) Cục Thủy sản có hướng dẫn về việc nhập liệu lên eCDT đối với tàu khai thác nhỏ (dưới 15m) không lắp đặt VMS.
4) Yêu cầu tất cả các khâu thẩm tra tàu IUU phải hoàn thành trước khi tàu vào cảng.
5) Khi DN xác nhận mua nguyên liệu từ tàu A trên phần mềm và chuyển sang xin cấp S/C thì được BQL cảng cá xác nhận luôn S/C.
Hiệp hội VASEP và cộng đồng DN hải sản rất mong nhận được sự quan tâm và chỉ đạo kịp thời của Bộ và các cơ quan của Bộ.
(vasep.com.vn) Cơ quan Đại diện Thương mại Hoa Kỳ (USTR) vừa quyết định gia hạn thêm 3 tháng cuộc điều tra theo Điều 301 đối với Việt Nam về bảo hộ và thực thi quyền sở hữu trí tuệ (SHTT). Kết luận của cuộc điều tra sẽ được đưa ra chậm nhất vào ngày 28/2/2027.
(vasep.com.vn) Từ ngày 5/1/2027, Cơ quan Hải quan và Bảo vệ Biên giới Mỹ (CBP) áp dụng tiêu chí mới để xác định tư cách bên đứng tên nhập khẩu và siết điều kiện khai báo đối với bên đứng tên nhập khẩu nước ngoài. Doanh nghiệp thủy sản Việt Nam cần xác nhận ai đứng tên trên hồ sơ hải quan Mỹ, đặc biệt nếu đang nhập khẩu qua công ty liên kết tại Mỹ hoặc bán hàng theo điều kiện bên bán chịu trách nhiệm làm thủ tục nhập khẩu.
(vasep.com.vn) Giá bán buôn cá minh thái tại vùng Viễn Đông Nga giảm 5,6% trong sáu tuần, xuống còn 203 rúp/kg. Nguồn cung tăng nhờ điều kiện khai thác thuận lợi và sản lượng đánh bắt cải thiện là những yếu tố chính gây áp lực lên giá.
(vasep.com.vn) Tại hội nghị ở Buenos Aires, Brett Glencross, Giám đốc kỹ thuật IFFO, đã trình bày kết quả dự án thu thập dữ liệu sơ cấp kéo dài bốn năm. Dave Robb, Giám đốc bền vững tại Cargill Aqua Nutrition, phân tích ý nghĩa của dữ liệu đối với các nhà sản xuất thức ăn và doanh nghiệp nuôi trồng thủy sản.
(vasep.com.vn) New Zealand đang mở rộng hợp tác giám sát hàng hải với các quốc đảo Nam Thái Bình Dương, đặc biệt là Fiji và Vanuatu, nhằm nâng cao năng lực phát hiện khai thác bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU), buôn lậu và các hoạt động trái phép trên biển.
(vasep.com.vn) Chỉ còn ít ngày trước hạn chót, Mauritania và Liên minh châu Âu (EU) vẫn chưa đạt được thỏa thuận mới về nghề cá. Ủy ban châu Âu đã thông báo Nghị định thư thực thi Hiệp định đối tác nghề cá bền vững EU – Mauritania sẽ hết hiệu lực vào nửa đêm ngày 14/11. Nếu không có giải pháp, 60 tàu cá châu Âu sẽ không được phép khai thác trong vùng biển Mauritania từ ngày 15/11.
(vasep.com.vn) Giá cá rô phi tại thị trường Brazil giảm nhẹ trong tháng 10/2026 do nhu cầu suy yếu và tốc độ tiêu thụ chậm, theo khảo sát công bố ngày 11/11 của Trung tâm Nghiên cứu Kinh tế Ứng dụng (Cepea) thuộc Đại học São Paulo.
(vasep.com.vn) Một nghiên cứu tại Benin cho thấy bột ấu trùng ruồi lính đen có tiềm năng thay thế hoàn toàn bột cá trong khẩu phần ăn của cá rô phi sông Nile nuôi nhốt mà không ảnh hưởng tiêu cực đến tăng trưởng và phát triển sinh lý.
(vasep.com.vn) Xuất khẩu cá ngừ Việt Nam tiếp tục duy trì đà tăng trưởng trong tháng 10/2026, đưa kim ngạch 10 tháng đầu năm vượt 816 triệu USD. Tuy nhiên, phía sau những con số tích cực là thị trường thế giới vẫn phân hóa mạnh, nhu cầu phục hồi chậm trong khi giá nguyên liệu tăng cao. Điều này đang đặt doanh nghiệp trước bài toán vừa giữ đơn hàng, vừa bảo đảm hiệu quả sản xuất.
(vasep.com.vn) Sản lượng ghẹ khai thác tại vùng biển phía Tây Hàn Quốc giảm đã đẩy giá ghẹ đực vào mùa thu tăng mạnh. Theo báo cáo diễn biến thủy sản của chợ đầu mối Noryangjin, trong tuần từ ngày 12–17/10, giá đấu giá bình quân đạt 20.400 won/kg, tăng 92,45% so với cùng kỳ năm trước và 27,5% so với tuần trước.
VASEP - HIỆP HỘI CHẾ BIẾN VÀ XUẤT KHẨU THỦY SẢN VIỆT NAM
Chịu trách nhiệm: Ông Nguyễn Hoài Nam - Phó Tổng thư ký Hiệp hội
Đơn vị vận hành trang tin điện tử: Trung tâm VASEP.PRO
Trưởng Ban Biên tập: Bà Phùng Thị Kim Thu
Giấy phép hoạt động Trang thông tin điện tử tổng hợp số 138/GP-TTĐT, ngày 01/10/2013 của Bộ Thông tin và Truyền thông
Tel: (+84 24) 3.7715055 – (ext.203); email: kimthu@vasep.com.vn
Trụ sở: Số 7 đường Nguyễn Quý Cảnh, Phường An Phú, Quận 2, Tp.Hồ Chí Minh
Tel: (+84) 28.628.10430 - Fax: (+84) 28.628.10437 - Email: vasephcm@vasep.com.vn
VPĐD: số 10, Nguyễn Công Hoan, Ngọc Khánh, Ba Đình, Hà Nội
Tel: (+84 24) 3.7715055 - Fax: (+84 24) 37715084 - Email: vasephn@vasep.com.vn