Trung Quốc là chìa khóa đóng cửa cảng với đánh bắt bất hợp pháp

Bị tước các bến cảng an toàn để bốc dỡ các lô hàng bất hợp pháp, động lực kinh tế của các tàu khai thác bất hợp pháp sẽ bốc hơi. Đây là ý tưởng đằng sau của Thỏa thuận Các biện pháp quản lý cảng biển quốc gia (PSMA), thỏa thuận có hiệu lực từ tháng 6/2016 và yêu cầu các nước tham gia hạn chế cho các tàu đánh bắt nước ngoài vào các cảng được chỉ định.

Trước khi cho phép các tàu cập cảng, các nước phải xác minh nơi tàu đăng ký, tiến hành kiểm tra và thực hiện các hành động để đảm bảo rằng họ không vận chuyển thủy sản khai thác bất hợp pháp. Thông tin đó sẽ được chia sẻ trong thời gian thực giữa các quốc gia có cảng, giăng một mạng lưới điện tử trên khắp các tàu cướp biển.

Nhưng để biện pháp khắc phục thảm kịch đối với các loài thủy sản này có hiệu quả, tất cả các nước ven biển phải tham gia PSMA và thực thi các quy định của thỏa thuận này. Đến nay, có 61 quốc gia cùng với Liên minh châu Âu đã phê chuẩn PSMA. Và còn 78 quốc gia chưa tham gia thỏa thuận này, bao gồm cả siêu cường quốc về đánh bắt: Trung Quốc. Như vậy, vẫn có “khe hở” cho các các tàu lừa đảo vì còn các cảng để cập vào đưa các thủy sản khai thác bất hợp pháp, không khai báo và không theo quy định (IUU) ra thị trường.

Theo một nghiên cứu xếp hạng nguy cơ đánh bắt bất hợp pháp qua các cảng lớn nhất, Trung Quốc đang triển khai đội tàu đánh bắt lớn nhất và có sản lượng khai thác lớn nhất trên thế giới. Nước này cũng vận hành 14 trong số 15 cảng tấp nập nhất.

PSMA, được quản lý bởi Tổ chức Nông Lương Liên hợp quốc (FAO), bắt buộc các quốc gia phải yêu cầu các đội tàu mang cờ của mình phải đăng ký để kiểm tra tại cảng. Nếu một quốc gia từ chối cho tàu cập cảng vì nghi ngờ đánh bắt bất hợp pháp, nước đó phải thông báo cho nước mà tàu mang cờ hay tàu đăng ký. Nếu quốc gia mà tàu mang cờ là một thành viên của PSMA, quốc đó có nhiệm vụ điều tra tàu và nếu tìm thấy bằng chứng đánh bắt bất hợp pháp, và sẽ có hành động để trừng phạt tàu, chẳng hạn như phạt tiền hay thu hồi đăng ký của tàu.

Quốc gia mà tàu mang cờ phải báo cáo kết quả điều tra và có các hành động đã thực hiện với FAO, các nước liên quan và các tổ chức quản lý nghề cá khu vực.

Với gần 300 tàu, đội tàu đánh bắt xa bờ của Trung Quốc là đội tàu lớn nhất thế giới.  Vì vậy, việc Trung Quốc với tư cách là quốc gia mà tàu mang cờ có vai trò quan trong trong các việc như trao đổi thông tin và điều tra các đội tàu Trung Quốc tại các cảng khác tuân theo PSMA.

Theo nghiên cứu về cảng biển, được thực hiện với sự hỗ trợ tài chính từ Tổ chức Pew Charitable Trusts, đã xếp hàng Trung Quốc là một trong số các quốc gia có nguy cơ về tàu khai thác bất hợp pháp cập vào các cảng của nước này. Đó là do khối lượng tàu mang cờ nước ngoài cập cảng nước này nhiều và nước này thiếu sự kiểm soát nội bộ được thiết kế để phát hiện đánh bắt bất hợp pháp.

Sự phối hợp giữa các cơ quan khác nhau tại các quốc gia có thẩm quyền đánh bắt là một trở ngại đối với việc triển khai PSMA. Một cách khác là việc tạo ra một cơ chế thông tin điện tử để chia sẻ dữ liệu điều tra cảng trong thời gian thực để ngăn chặn các tàu bị từ chối nhập cảnh ở một quốc gia khỏi việc “mua bán tại cảng” ở những nước khác.

Một nguyên mẫu của hệ thống chia sẻ thông tin trực tuyến sẽ được công bố vào tháng 5/2020.

Các nước đang phát triển, cụ thể là các quốc đảo nhỏ đang phải đối mặt với những thách thức về tài chính trong việc triển khai PSMA, mặc dù thỏa thuận này quy định về việc cung cấp các nguồn lực để giúp các quốc gia đó phát triển hệ thống kiểm tra và dữ liệu.

Theo FAO, 40 nước đang nhận được hỗ trợ và 15,5 triệu USD đã được phân bổ cho 10 dự án hiện tại để xây dựng năng lực cho các nước đang phát triển cho việc triển khai PSMA.