Tổng thống Trump áp dụng thuế quan tương hỗ: Bước ngoặt trong chính sách thương mại Mỹ

Thuế quan tương hỗ của Hoa Kỳ có hiệu lực vào thứ Tư, ngày 2 tháng 4, khi Tổng thống Donald Trump cảnh báo hôm Chủ Nhật rằng “tất cả các quốc gia” sẽ bị ảnh hưởng.

Cùng lúc đó, hôm thứ Hai, Trump cho biết so với mức thuế mà các nước khác áp đặt đối với hàng nhập khẩu của Hoa Kỳ, những gì ông sẽ công bố sẽ tương đối “hài hòa”.

Trump đã mô tả ngày 2 tháng 4 là “Ngày giải phóng” cho thương mại Hoa Kỳ. Tuy nhiên, chi tiết về Kế hoạch công bằng và có đi có lại của ông vẫn còn mơ hồ.

Kế hoạch Công bằng và Có đi có lại là gì?

Vào ngày 13 tháng 2, Trump công bố kế hoạch xem xét lại thuế quan và chính sách thương mại mà các nước khác áp dụng đối với hàng xuất khẩu của Hoa Kỳ.

Theo cái mà ông gọi là Kế hoạch Công bằng và Có đi có lại, Hoa Kỳ sẽ áp dụng mức thuế quan tương tự đối với các quốc gia khác như những quốc gia đó áp dụng đối với hàng hóa của Hoa Kỳ.

Trump lập luận rằng nhiều đối tác thương mại của Hoa Kỳ đã tận dụng mức thuế quan thấp của Hoa Kỳ trong khi vẫn duy trì mức thuế cao hơn đối với hàng hóa của Hoa Kỳ.

Các nền kinh tế thị trường mới nổi ở Châu Phi, Châu Mỹ Latinh, Nam Á và Đông Nam Á có khả năng sẽ nằm trong số những nơi bị ảnh hưởng nặng nề nhất, thông qua thuế quan đối với từng sản phẩm cụ thể hoặc thuế quan trung bình đối với hàng hóa từ các quốc gia cụ thể.

Các nền kinh tế mới nổi từ lâu đã áp dụng mức thuế quan cao hơn như một biện pháp bảo vệ các ngành công nghiệp trong nước đang phát triển và giúp các lĩnh vực này phát triển mạnh mẽ trước sự cạnh tranh từ nước ngoài.

Mục tiêu được Trump nêu ra là thu hẹp thâm hụt thương mại của Hoa Kỳ cũng như thúc đẩy ngành công nghiệp trong nước và khả năng cạnh tranh của các nhà sản xuất Hoa Kỳ. Ông cũng muốn sử dụng thuế quan để tài trợ cho việc cắt giảm thuế trong tương lai.

Tuy nhiên, những người chỉ trích cho rằng thuế quan có nguy cơ gây ra chiến tranh thương mại và làm tăng giá tiêu dùng - kể cả đối với người Mỹ.

Những quốc gia nào có thâm hụt thương mại cao nhất?

Hoa Kỳ có thâm hụt thương mại lớn nhất thế giới. Theo số liệu từ năm 2023, Hoa Kỳ đã nhập khẩu nhiều hơn 1,1 nghìn tỷ USD so với xuất khẩu trong năm đó. Thâm hụt thương mại của Hoa Kỳ đã liên tục tăng kể từ năm 2019 và hiện đã ở mức hơn 1 nghìn tỷ USD trong 4 năm liên tiếp.

Theo số liệu năm 2023, quốc gia có thâm hụt thương mại lớn thứ hai là Vương quốc Anh với 271 tỷ USD, tiếp theo là Ấn Độ với 241 tỷ USD, Pháp với 137 tỷ USD và Thổ Nhĩ kỳ với 106 tỷ USD. 

Vai trò của đồng đô la Mỹ như một loại tiền tệ dự trữ của thế giới, một phần, được duy trì bởi thương mại mở và dòng vốn. Một số nhà kinh tế cho rằng sự mất cân bằng thương mại có lợi cho Hoa Kỳ vì nó duy trì nhu cầu toàn cầu đối với đồng USD.

Hoa Kỳ có thâm hụt thương mại lớn nhất với những nước nào?

Năm 2024, Hoa Kỳ thâm hụt thương mại với 92 quốc gia và thặng dư thương mại với 111 quốc gia.

Thâm hụt thương mại lớn của Hoa Kỳ là cao nhất với ba đối tác kinh tế lớn - Trung Quốc, Mexico và Việt Nam. Năm 2024, thâm hụt Hoa Kỳ-Trung Quốc là 295 tỷ USD, thâm hụt Hoa Kỳ-Mexico là 172 tỷ USD và thâm hụt Hoa Kỳ-Việt Nam là 123 tỷ USD.

Bất chấp mức thuế áp dụng đối với Trung Quốc cách đây 7 năm, Hoa Kỳ vẫn tiếp tục có mức thâm hụt thương mại song phương lớn nhất với quốc gia này - do nhu cầu tiêu dùng mạnh mẽ đối với hàng hóa Trung Quốc và sự phụ thuộc của các công ty Hoa Kỳ vào Trung Quốc trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Trump lần đầu áp thuế đối với Trung Quốc vào tháng 3/2018, viện dẫn cáo buộc đánh cắp sở hữu trí tuệ và mong muốn giảm mất cân bằng thương mại. Các khoản thuế này tiếp tục được áp dụng dưới thời cựu Tổng thống Joe Biden, với mức thuế được mở rộng trong một số trường hợp.

Trong tháng 2, Washington đã áp dụng thêm 10% thuế đối với Trung Quốc, Bắc Kinh đã đáp trả bằng cách áp thuế trả đũa đối với hàng nhập khẩu từ Hoa Kỳ gồm dầu thô, máy móc nông nghiệp, xe phân khối lớn và xe bán tải. Vào tháng 3, Trump đã tăng gấp đôi mức thuế bổ sung đối với hàng nhập khẩu từ Trung Quốc lên 20%.

Hoa Kỳ có một số mức thuế quan thấp nhất trên thế giới

Thuế quan của Hoa Kỳ trong lịch sử cao hơn nhiều, đặc biệt là trong suốt thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20. Để ứng phó với sự sụp đổ của thị trường chứng khoán năm 1929, chứng kiến sự khởi đầu của cuộc Đại suy thoái, Tổng thống Hoa Kỳ Herbert Hoover đã ký Đạo luật Thuế quan Smoot-Hawley vào năm 1930. Mục đích của nó là bảo vệ nông dân Hoa Kỳ bằng các mức thuế quan rộng rãi đối với hàng nhập khẩu nông nghiệp và công nghiệp. Tuy nhiên, một số quốc gia đã áp dụng thuế quan trả đũa dẫn đến sự suy yếu của nền kinh tế Hoa Kỳ.

Đạo luật Thỏa thuận thương mại qua lại năm 1934 đánh dấu sự chuyển hướng khỏi chủ nghĩa bảo hộ của Hoa Kỳ, cho phép Tổng thống đàm phán mức thuế quan thấp hơn với các chính phủ nước ngoài và mở ra cánh cửa cho thương mại toàn cầu tự do hơn.

Mức thuế quan tương đối thấp của Hoa Kỳ, cũng như thị trường lớn và giàu có mà nó đại diện, khiến nơi đây trở thành điểm đến hấp dẫn cho các nhà xuất khẩu nước ngoài. Trong khi người tiêu dùng Hoa Kỳ có thể hưởng lợi từ hàng nhập khẩu rẻ hơn, thì dòng hàng hóa nước ngoài đổ vào làm tăng sự cạnh tranh cho các nhà sản xuất trong nước, góp phần vào sự mất cân bằng thương mại mà Trump đã hứa sẽ giảm.

Còn các quốc gia khác và các hiệp định thương mại tự do thì sao?

Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) quản lý thương mại toàn cầu theo nguyên tắc tối huệ quốc (MFN), theo đó các quốc gia phải áp dụng các điều khoản thương mại giống nhau cho tất cả các thành viên WTO, bất kể ảnh hưởng kinh tế hay chính trị.

Tuy nhiên, quy tắc này cho phép có những ngoại lệ như các hiệp định thương mại tự do (FTA) hoặc cung cấp cho một số quốc gia nhất định, chẳng hạn như các quốc gia đang phát triển, các điều khoản thuận lợi hơn.

Hoa Kỳ giao dịch với hơn 160 quốc gia theo các quy tắc WTO này. Hoa Kỳ cũng có các hiệp định thương mại tự do với 20 quốc gia. Các hiệp định này bao gồm:

•           Hiệp định Hoa Kỳ-Mexico-Canada với Mexico và Canada

•           KORUS FTA với Hàn Quốc

•           AUSFTA với Australia

•           Hiệp định thương mại tự do Hoa Kỳ-Bahrain

•           Hiệp định thương mại tự do Mỹ-Chile

•           Hiệp định thương mại tự do Hoa Kỳ-Colombia

•           CAFTA-DR (FTA Cộng hòa Dominica-Trung Mỹ-Hoa Kỳ, bao gồm Costa Rica, El Salvador, Guatemala, Honduras, Nicaragua, Cộng hòa Dominica và Hoa Kỳ)

•           Hiệp định thương mại tự do Hoa Kỳ-Israel

•           Hiệp định thương mại tự do Hoa Kỳ-Jordan

•           Hiệp định thương mại tự do Hoa Kỳ-Ma-rốc

•           Hiệp định thương mại tự do Hoa Kỳ-Oman

•           Hiệp định thương mại tự do Hoa Kỳ-Panama

•           Hiệp định thương mại tự do Hoa Kỳ-Peru

•           Hiệp định thương mại tự do Hoa Kỳ-Singapore

Các quốc gia và vùng lãnh thổ có mức thuế quan thấp nhất bao gồm Hồng Kông và Singapore, nơi có mức thuế quan 0% đối với hàng hóa, với một số trường hợp ngoại lệ.

Các quốc gia duy trì mức thuế quan thấp thường tập trung vào việc thu hút đầu tư hoặc vì họ không có ngành sản xuất lớn nên phải dựa vào nhập khẩu.

Tuy nhiên, Hoa Kỳ, quốc gia sản xuất lớn thứ hai thế giới, có mức thuế quan tương đối thấp – kết quả của các chính sách tự do hóa thương mại mà nước này theo đuổi sau Thế chiến II.

Các quốc gia có mức thuế quan cao nhất đối với các quốc gia có quy chế MFN bao gồm Tunisia với mức thuế quan 19,5%, Algeria (18,9%) và Gabon (18,1%).

Những ngành công nghiệp nào sẽ bị ảnh hưởng bởi kế hoạch của Trump?

Các lĩnh vực chính sẽ bị ảnh hưởng bao gồm sản phẩm công nghiệp, sản phẩm tiêu dùng, ô tô, hàng không vũ trụ, dược phẩm, công nghệ, truyền thông, viễn thông, năng lượng, tiện ích và tài nguyên, và vốn tư nhân.

Trump đã công bố mức thuế đối với ô tô có hiệu lực từ ngày 2/4.

Trong một thông cáo báo chí của Nhà Trắng, Hoa Kỳ đã nêu tên một số quốc gia để làm nổi bật sự khác biệt về thuế quan. Trong một ví dụ, họ nêu rằng thuế quan trung bình của Hoa Kỳ đối với hàng nông sản từ Ấn Độ là 5%. Nhưng thuế quan trung bình của Ấn Độ đối với hàng nông sản của Hoa Kỳ là 39%.

Ấn Độ trước đây cũng áp dụng mức thuế 100% đối với xe máy của Mỹ, nhưng đã giảm xuống còn 30-40% vào năm 2018, trong khi Mỹ áp dụng mức thuế 2,4% đối với xe máy của Ấn Độ.

Vào tháng 2, Ấn Độ đã hạ thuế đối với rượu whisky bourbon nhập khẩu từ 150% xuống 100% sau khi bị Trump chỉ trích về mức thuế "không công bằng" tại thị trường Nam Á.

Những mức thuế nào đã có hiệu lực?

Kể từ khi Trump tái đắc cử, ông đã sử dụng thuế quan làm vũ khí chính để thúc đẩy các mục tiêu thương mại quốc tế của mình - mà ông cho biết bao gồm cả việc giải quyết thâm hụt thương mại cũng như mang lại doanh thu cho Hoa Kỳ.

Tuy nhiên, thuế quan trong lịch sử đã có hậu quả là làm cho hàng hóa quốc tế đắt hơn. Giá cả hàng hóa trong nước thường cũng tăng theo.

Vậy Trump đã làm gì kể từ khi nhậm chức?

Ngày 1 tháng 2

Trump ký lệnh hành pháp áp thuế 25% đối với tất cả hàng hóa từ Mexico và Canada, ngoài ra còn áp thuế 10% đối với năng lượng của Canada và thêm 10% đối với hàng hóa Trung Quốc. Ông trích dẫn lý do là buôn bán ma túy bất hợp pháp và nhập cư.

Ngày 3 tháng 2

Thuế quan của Canada và Mexico sẽ được hoãn lại một tháng sau khi đạt được thỏa thuận về việc thắt chặt an ninh biên giới.

Ngày 13 tháng 2

Trump công bố kế hoạch Công bằng và Có đi có lại để giải quyết các hoạt động thương mại “không công bằng” chống lại Hoa Kỳ, dự kiến có hiệu lực vào ngày 2 tháng 4.

Ngày 4 tháng 3

Thuế quan đối với hàng hóa từ Canada và Mexico — với một số miễn trừ — có hiệu lực sau một tháng tạm dừng, cùng với mức thuế bổ sung 10% đối với hàng nhập khẩu từ Trung Quốc.

Ngày 12 tháng 3

Trump áp dụng mức thuế 25% đối với thép và nhôm nhập khẩu nhằm mục đích thúc đẩy các ngành công nghiệp trong nước.

Ngày 26 tháng 3

Trump tuyên bố áp mức thuế 25% đối với tất cả ô tô và phụ tùng ô tô nhập khẩu từ nước ngoài.

Ngày 2 tháng 4

Thuế quan qua lại sắp có hiệu lực. Thuế quan đối với ô tô sắp có hiệu lực.