Tổng quan ngành tôm

I. Sản lượng

Việt Nam có hơn 600.000 ha nuôi tôm với hai loài tôm sú và tôm trắng.

Việt Nam là nước sản xuất tôm sú hàng đầu thế giới với sản lượng 300.000 tấn mỗi năm. Đây là loài nuôi truyền thống của Việt Nam trong khi tôm trắng được nuôi ở nhiều tỉnh trong nước kể từ năm 2008.

Các vùng nuôi chính tập trung ở các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long. 5 tỉnh có diện tích nuôi tôm lớn nhất gồm Cà Mau, Bạc Liêu, Sóc Trăng, Bến Tre và Kiên Giang.

II. Chế biến và xuất khẩu

Ngành tôm đóng vai trò quan trọng trong xuất khẩu thủy sản Việt Nam ra thế giới trong suốt 2 thập kỷ qua. Hàng năm, ngành tôm đóng góp khoảng 40- 45% tổng giá trị XK thủy sản, tương đương 3,5- 4 tỷ USD. Hiện tôm Việt Nam được xuất khẩu đến 100 quốc gia, trong đó 5 thị trường lớn nhất gồm: Châu Âu, Hoa Kỳ, Nhật Bản, Trung Quốc và Hàn Quốc. Với những nỗ lực không ngừng, Việt Nam đã trở thành nước cung cấp tôm đứng thứ hai thế giới với giá trị XK chiếm 13-14% tổng giá trị XK tôm của toàn thế giới.

Việt Nam có nhiều lợi thế để phát triển ngành tôm, đặc biệt là ở đồng bằng sông Cửu Long, nơi chiếm 95% sản lượng tôm và cũng là trung tâm của các nhà máy chế biến tôm. Cho đến nay, có khoảng 200 nhà máy chế biến tôm được Ủy ban Châu Âu phê duyệt với các cuộc kiểm tra thực địa định kỳ ngay tại Việt Nam.

Phát triển bền vững

Để có được những thành tựu đáng kể này, kể từ khi bắt đầu vào đầu những năm 1990, ngành tôm Việt Nam đã phát triển cả về quy mô và quản lý kỹ thuật và năng lực về chất lượng, truy xuất nguồn gốc, quản lý các tác động môi trường trong toàn bộ chuỗi cung ứng bắt đầu từ trại sản xuất giống, nhà máy thức ăn chăn nuôi, trại nuôi và nhà máy chế biến đến xuất khẩu thông qua các kho lạnh hiện đại. Bằng chứng đáng tin cậy nhất cho thấy nuôi tôm tại Việt Nam vừa an toàn vừa bền vững đó là các chương trình chứng nhận ngày càng tăng của các tổ chức chứng nhận quốc tế về thực hành nuôi trồng thủy sản tốt bao gồm BAP (Thực hành nuôi trồng thủy sản tốt nhất), Global Gap và ASC (Hội đồng Quản lý nuôi trồng thủy sản). Để đạt được các chứng nhận này, các trang trại phải được xây dựng và vận hành dựa trên các tiêu chí:

- Tuân thủ pháp luật

- Bảo tồn môi trường tự nhiên và đa dạng sinh học

- Bảo tồn tài nguyên nước.

- Bảo tồn sự đa dạng của các loài và quần thể tự nhiên

- Sử dụng có trách nhiệm nguồn thức ăn và các nguồn tài nguyên khác.

- Sức khỏe động vật (không sử dụng kháng sinh và hóa chất không cần thiết).

- Trách nhiệm xã hội (ví dụ: không có lao động trẻ em, đảm bảo sức khỏe và an toàn của người lao động, tự do hội họp, quan hệ cộng đồng).

Đảm bảo chất lượng và an toàn thực phẩm

Do các doanh nghiệp tôm là hội viên của VASEP đóng góp khoảng 90% xuất khẩu tôm từ Việt Nam, do đó VASEP thông qua Ủy ban Tôm đã hợp tác với Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, Cục Quản Lý Chất Lượng Nông Lâm Sản & Thủy Sản (NAFIQAD) để giải quyết các vấn đề của ngành bao gồm đảm bảo chất lượng, vệ sinh an toàn và tuân thủ các quy tắc, quy định của pháp luật Việt Nam và thị trường nước ngoài.

Nhờ sự phối hợp giữa Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, NAFIQAD và VASEP trong việc đảm bảo chất lượng, vệ sinh an toàn và việc tuân thủ các quy tắc, quy định của pháp luật Việt Nam và thị trường nước ngoài và các chứng nhận cập nhật và tuân thủ nâng cao của Luật Lao động, Luật An toàn thực phẩm và các quy định của Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, các công ty tôm đang áp dụng các biện pháp thực hành tốt trong cả trang trại và nhà máy chế biến các sản phẩm thủy sản trong đó có tôm. Ngoài ra, mỗi năm, các công ty phải được kiểm tra bởi các cơ quan kiểm tra độc lập, tổ chức chứng nhận quốc tế và cơ quan chức năng Việt Nam.

Để duy trì XK sang 100 thị trường và phát triển thị trường mới, các công ty tôm Việt Nam phải giữ uy tín bằng cách kiểm soát toàn bộ hệ thống để đáp ứng các yêu cầu và quy định ngày càng cao từ thị trường thế giới. Một số ví dụ như:

- Đối với vấn đề lao động: giờ làm việc cho người lao động tại các công ty tôm Việt Nam được áp dụng theo Bộ luật Lao động 2012, Nghị định 45/2013 / NĐ-CP ngày 10/05/2013 của Chính phủ.

- Luật Lao động tại các doanh nghiệp nuôi tôm: quy định rằng mọi công ty tôm phải khai báo và đăng ký Quy định làm việc với Sở Lao động, Thương binh và Xã hội địa phương để bảo vệ quyền lợi của người lao động kể cả giờ làm việc và điều kiện làm việc.

- Việc tuân thủ ASC, Global GAP và các tiêu chuẩn quốc tế khác chứng tỏ rằng người nuôi và doanh nghiệp chế biến tôm Việt Nam không được phép sử dụng kháng sinh và các hóa chất không cần thiết trong chuỗi sản xuất của họ. Quan trọng nhất, chính quyền Việt Nam hiện có các quy định và chương trình kiểm soát chặt chẽ việc sử dụng hóa chất và kháng sinh trong nuôi trồng và chế biến thủy sản. Tổng cục Thủy sản (D-Fish) và cơ quan quản lý nuôi trồng tại địa phương thường xuyên hướng dẫn và kiểm tra việc sử dụng kháng sinh và phát triển ngành tôm theo hướng liên kết chuỗi (với hợp đồng chặt chẽ, sản xuất có kiểm soát., Không sử dụng hoặc hạn chế sử dụng kháng sinh, ổn định tiêu thụ sản phẩm ...),  nuôi tôm có chứng nhận.

- Việt Nam đã và đang thực hiện Chương trình giám sát dư lượng quốc gia (theo Thông tư số 31/2015/TT-BNNPTNT ngày 06 tháng 10 năm 2015), do NAFIQAD thực hiện và gửi cho EU báo cáo hàng năm về kết quả của năm trước và kế hoạch cho năm tiếp theo.

- Đối với các nhà chế biến và xuất khẩu thủy sản: họ đã thực hiện chương trình giám sát nội bộ và ngăn ngừa dư lượng kháng sinh trong sản phẩm (theo Thông tư số 48/2013/TT-BNNPTNT): Thu thập các mẫu để kiểm tra dư lượng kháng sinh và các chất độc hại tại trang trại trước khi thu hoạch; Lấy mẫu để kiểm tra dư lượng kháng sinh khi nhận nguyên liệu trước khi chế biến.

- Trước khi xuất khẩu, cơ quan có thẩm quyền của Việt Nam (NAFIQAD) lấy mẫu từ lô hàng để kiểm tra dư lượng kháng sinh trước khi cấp giấy chứng thư mà tất cả các cơ quan thanh tra biên giới châu Âu yêu cầu đối với tôm nhập khẩu và tất cả thực phẩm từ Việt Nam sang thị trường châu Âu .

- Trong tổng xuất khẩu thủy sản của Việt Nam, xuất khẩu tôm chiếm tỷ trọng lớn nhất với mức tăng trưởng cao nhất và ổn định nhất. Trong 5 năm (2015-2019), XK tôm của Việt Nam tăng gần 14% từ gần 3 tỷ USD năm 2015 lên 3,4 tỷ USD năm 2019. Năm 2019, XK tôm của Việt Nam đạt 3,36 tỷ USD, giảm 5,4% so với năm 2018.

Chứng nhận dành cho tôm Việt Nam