Nuôi trồng vượt khai thác tự nhiên, sản lượng thủy sản toàn cầu đạt kỷ lục

Theo báo cáo Tình trạng nghề cá và nuôi trồng thủy sản thế giới 2026 của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc (FAO), tổng sản lượng thủy sản và nuôi trồng thủy sản toàn cầu năm 2024 đạt 235 triệu tấn, trong đó có 195 triệu tấn động vật thủy sản và khoảng 40 triệu tấn tảo. Đây là mức sản lượng cao nhất từng được ghi nhận, cho thấy vai trò ngày càng lớn của thủy sản trong an ninh lương thực và dinh dưỡng toàn cầu.

Đáng chú ý, sản lượng động vật thủy sản từ nuôi trồng lần đầu tiên vượt mốc 100 triệu tấn, đạt khoảng 103,3 triệu tấn trong năm 2024. Với kết quả này, nuôi trồng thủy sản đã vượt khai thác tự nhiên và trở thành nguồn cung động vật thủy sản lớn nhất phục vụ tiêu dùng của con người.

FAO đánh giá đây là một bước ngoặt đối với hệ thống thực phẩm toàn cầu. Trong nhiều thập kỷ qua, sản lượng khai thác tự nhiên gần như ổn định do giới hạn nguồn lợi, yêu cầu bảo tồn và áp lực khai thác quá mức tại một số vùng biển. Trong khi đó, nuôi trồng thủy sản tiếp tục tăng trưởng, đặc biệt tại châu Á, nhờ nhu cầu tiêu thụ tăng, cải thiện kỹ thuật nuôi, quản lý tốt hơn và mở rộng các mô hình sản xuất phù hợp với thị trường.

Xu hướng này đã được ghi nhận từ báo cáo trước của FAO. Năm 2022, lần đầu tiên sản lượng động vật thủy sản nuôi trồng vượt sản lượng khai thác tự nhiên trên phạm vi toàn cầu. Khi đó, sản lượng nuôi trồng đạt 94,4 triệu tấn, trong khi sản lượng khai thác tự nhiên đạt khoảng 91 triệu tấn. Đến năm 2024, khoảng cách này tiếp tục được nới rộng khi nuôi trồng thủy sản vượt mốc 100 triệu tấn.

Sự tăng trưởng của nuôi trồng thủy sản có ý nghĩa đặc biệt trong bối cảnh nhu cầu thực phẩm giàu protein tiếp tục tăng, trong khi nguồn lợi khai thác tự nhiên khó có thể mở rộng mạnh. Thủy sản được FAO đánh giá là nguồn thực phẩm có vai trò quan trọng đối với dinh dưỡng, sinh kế và thương mại toàn cầu, đồng thời đóng góp vào an ninh lương thực tại nhiều nước đang phát triển.

Tuy nhiên, FAO cũng nhấn mạnh tăng trưởng nuôi trồng thủy sản cần đi kèm với quản lý bền vững. Các vấn đề như sử dụng thức ăn, môi trường vùng nuôi, dịch bệnh, an toàn sinh học, kháng sinh, truy xuất nguồn gốc và tác động đến hệ sinh thái sẽ tiếp tục là những yêu cầu then chốt đối với ngành trong giai đoạn tới. Bên cạnh đó, nguồn lợi khai thác tự nhiên vẫn cần được quản lý chặt chẽ để hạn chế khai thác quá mức và phục hồi các đàn cá suy giảm.

Đối với Việt Nam, xu hướng này có ý nghĩa rất lớn. Việt Nam là một trong những quốc gia có thế mạnh về nuôi trồng thủy sản, đặc biệt ở các nhóm hàng như tôm, cá tra, nhuyễn thể và thủy sản nuôi biển. Khi nuôi trồng ngày càng trở thành nguồn cung chủ đạo của thế giới, các doanh nghiệp và địa phương có cơ hội mở rộng vai trò trong chuỗi cung ứng toàn cầu nếu đáp ứng tốt yêu cầu về chất lượng, an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và phát triển bền vững.

Trong thời gian tới, lợi thế cạnh tranh của thủy sản nuôi sẽ không chỉ nằm ở sản lượng, mà còn ở khả năng kiểm soát toàn bộ chuỗi giá trị. Các thị trường nhập khẩu lớn ngày càng quan tâm đến tiêu chuẩn môi trường, trách nhiệm xã hội, sử dụng thức ăn bền vững, giảm phát thải và minh bạch dữ liệu. Vì vậy, chuyển đổi xanh, số hóa vùng nuôi, kiểm soát dịch bệnh và nâng cao giá trị chế biến sẽ là hướng đi quan trọng để thủy sản nuôi Việt Nam tận dụng tốt xu thế tăng trưởng mới của thị trường toàn cầu.

Sản lượng thủy sản toàn cầu đạt kỷ lục và nuôi trồng vượt khai thác tự nhiên cho thấy ngành thủy sản thế giới đang bước vào giai đoạn phát triển mới. Đây vừa là cơ hội mở rộng nguồn cung thực phẩm, vừa là lời nhắc về yêu cầu phát triển bền vững, có trách nhiệm và dựa trên quản lý khoa học.