Ngành thủy sản toàn cầu 2025: Nuôi trồng tăng, khai thác tự nhiên giảm và thị trường đối mặt nhiều bất ổn

Trong lĩnh vực khai thác, sự cải thiện sản lượng của một số loài cá nổi đã bị bù trừ bởi việc cắt giảm mạnh hạn ngạch đối với các nghề đánh bắt cá đáy quan trọng tại Bắc Đại Tây Dương. Các tổ chức khoa học, đặc biệt là Hội đồng Quốc tế về Nghiên cứu Biển (ICES), đã đưa ra những khuyến nghị thận trọng nhằm bảo vệ nguồn lợi. Đối với cá tuyết Biển Bắc, khuyến nghị là không đánh bắt trong năm 2026; sau đàm phán, các quốc gia ven biển chỉ thống nhất hạn ngạch ở mức 44% so với năm 2025, tương đương 14.000 tấn. Tương tự, cá thu Đại Tây Dương phía Đông Bắc có Tổng sản lượng đánh bắt cho phép (TAC) giảm mạnh xuống 174.000 tấn, từ mức 570.000 tấn của năm 2025, do sinh khối sinh sản đã giảm dưới ngưỡng sinh học an toàn. Những quyết định này phản ánh tình trạng mong manh ngày càng tăng của nguồn lợi thủy sản, đồng thời vấp phải sự phản đối từ một bộ phận ngành khai thác vì lo ngại tác động đến sinh kế.

Việc thắt chặt hạn ngạch đã kéo theo sự suy giảm trong hoạt động thương mại cá đáy và một số loài cá nổi. Xuất khẩu phi lê cá tuyết đông lạnh giảm do hạn ngạch cá tuyết Đông Bắc Bắc Cực vẫn thấp hơn đáng kể so với mức trung bình lịch sử. Ở chiều ngược lại, thị trường châu Âu mở cửa trở lại đối với cá minh thái Alaska của Nga, giúp các nhà chế biến bù đắp sự thiếu hụt nguồn cung cá thịt trắng. Thương mại cá trích và cá thu cũng sụt giảm, trong bối cảnh tranh chấp hạn ngạch tại Đông Bắc Đại Tây Dương làm gia tăng tính rời rạc trong quản lý và sự bất định về phân bổ sản lượng.

Bất chấp lo ngại về thuế quan gia tăng và gián đoạn thương mại, tổng khối lượng thương mại thủy sản toàn cầu năm 2025 vẫn được dự báo tăng 2%, tương đương thêm 1,5 triệu tấn. Mức tăng tập trung chủ yếu vào các sản phẩm giá trị cao như tôm, cá hồi và một số sản phẩm cá ngừ. Việt Nam nổi lên với kết quả xuất khẩu ấn tượng, dự kiến tăng khoảng 1 tỷ USD, nhờ xuất khẩu phi lê cá basa đông lạnh sang Brazil và Liên minh châu Âu, cùng với việc mở rộng xuất khẩu tôm hùm sống sang Trung Quốc. Ecuador dự kiến tăng thêm 900 triệu USD nhờ mở rộng sản lượng tôm càng vàng, trong khi Ấn Độ vẫn có thể tăng 800 triệu USD doanh thu xuất khẩu dù phải đối mặt với thuế quan cao tại thị trường Hoa Kỳ.

Về giá cả, Chỉ số giá cá FAO đạt 121 điểm vào tháng 9 năm 2025, nhỉnh hơn so với đầu năm. Tuy nhiên, mức ổn định tổng thể này che giấu những xu hướng trái chiều giữa khai thác tự nhiên và nuôi trồng. Giá cá đánh bắt tự nhiên tăng mạnh do nguồn cung hạn chế, với chỉ số phụ cá thịt trắng tăng 11 điểm và cá nổi tăng tới 50 điểm so với tháng 1. Ngược lại, giá sản phẩm nuôi trồng giảm, đặc biệt là cá hồi, khi sản lượng tăng nhanh hơn nhu cầu. Riêng giá tôm tăng 11 điểm, đánh dấu đợt phục hồi bền vững đầu tiên sau hơn ba năm suy giảm, dù được dự báo có thể hạ nhiệt khi lượng tồn kho dần được giải phóng.

Chính sách thương mại tiếp tục là yếu tố gây bất ổn lớn cho thị trường năm 2025. Hoa Kỳ đã áp thuế 10% theo giá trị đối với tất cả hàng nhập khẩu từ tháng 4, sau đó nâng dần theo từng quốc gia và sản phẩm. Đến tháng 8, thuế suất thực tế đối với nhiều mặt hàng thủy sản dao động 15–25%, riêng tôm Ấn Độ chịu mức thuế tổng cộng lên tới 58%. Các nhà nhập khẩu đã tăng cường mua trước khi thuế có hiệu lực, khiến nhập khẩu tôm của Mỹ nửa đầu năm tăng 15%, trước khi giảm mạnh trong các tháng tiếp theo. Dù vậy, giá tôm tại thị trường Mỹ nhìn chung vẫn ổn định.

Bước sang năm 2026, ngành thủy sản toàn cầu được dự báo tiếp tục mở rộng nhưng phải thích ứng với nhiều biến động. Việc giảm hạn ngạch tại Bắc Đại Tây Dương sẽ tiếp tục hạn chế nguồn cung cá đáy và cá nổi, duy trì áp lực tăng giá. Tác động đầy đủ của thuế quan chỉ thực sự rõ nét khi tồn kho cạn dần và chi phí được chuyển sang giá bán lẻ. Nguy cơ thay đổi chính sách thương mại trong tương lai tiếp tục làm gia tăng sự bất định, khiến việc lập kế hoạch và đầu tư trong toàn bộ chuỗi giá trị thủy sản toàn cầu trở nên phức tạp hơn.