Gỡ 'điểm nghẽn' từ vùng nuôi đến con giống, để ngành tôm bứt phá

Tại Hội nghị với các hiệp hội ngành hàng về thúc đẩy xuất khẩu nông, lâm, thủy sản 6 tháng cuối năm 2026 diễn ra ngày 30/7, ông Mai Văn Hoàng, Chủ tịch Hiệp hội Tôm Việt Nam cho biết, ngành tôm tiếp tục giữ vai trò là mặt hàng xuất khẩu chủ lực của thủy sản Việt Nam với nhiều tín hiệu tích cực.

Tuy nhiên, phía sau đà tăng trưởng vẫn còn hàng loạt nút thắt cần sớm được tháo gỡ nếu muốn duy trì lợi thế cạnh tranh trong những năm tới.

Theo ông Mai Văn Hoàng, 6 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu tôm đạt khoảng 2,3 tỷ USD, tăng 13,6% so với cùng kỳ năm 2025, chiếm 40,5% tổng kim ngạch xuất khẩu thủy sản của cả nước.

Các thị trường xuất khẩu chủ lực như Hoa Kỳ, Nhật Bản, Liên minh châu Âu (EU) và Hàn Quốc tăng trưởng chậm. Trong khi đó, thị trường Trung Quốc ghi nhận nhiều tín hiệu khởi sắc hơn.

Về sản xuất, 6 tháng đầu năm là vụ nuôi chính với sản lượng khoảng 700.000 tấn, tăng 8,1% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, tôm thẻ chân trắng đạt gần 500.000 tấn, còn lại là tôm sú và tôm càng xanh. 

Tuy nhiên, Chủ tịch Hiệp hội Tôm Việt Nam cho biết, giá tôm thương phẩm đang ở mức thấp nhất trong nhiều năm. Do đó, cần có giải pháp phù hợp để bảo vệ người nuôi tôm - lực lượng tạo sinh kế cho hàng triệu lao động.

Để tạo động lực tăng trưởng cho ngành, Hiệp hội Tôm Việt Nam đề xuất bốn nhóm giải pháp trọng tâm. Trước hết là tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách hỗ trợ phát triển nuôi tôm công nghệ cao.

Theo ông Hoàng, mô hình nuôi tôm ao bạt công nghệ cao có năng suất cao gấp 5-10 lần so với ao đất truyền thống, đồng thời có thể nuôi 3-4 vụ mỗi năm, trong khi phương thức cũ chỉ đạt 1-2 vụ.

"Cách đây hơn 10 năm, chúng tôi phải sang Đài Loan và Thái Lan học cách nuôi tôm công nghệ cao. Nhưng hiện nay Thái Lan từ quốc gia từng sản xuất hơn 1 triệu tấn tôm mỗi năm nay chỉ còn khoảng 230.000-240.000 tấn, trong khi Việt Nam đã đạt khoảng 1-1,2 triệu tấn mỗi năm", ông Hoàng chia sẻ.

Theo ông Hoàng, diện tích nuôi tuy giảm nhưng sản lượng vẫn tăng nhờ ứng dụng công nghệ cao. Vì vậy, Nhà nước cần có chính sách khuyến khích nhân rộng mô hình, hỗ trợ chuyển giao công nghệ và nguồn vốn ưu đãi.

Hiệp hội Tôm Việt Nam cũng kiến nghị đầu tư đồng bộ hạ tầng cho các vùng nuôi tôm trọng điểm như Cà Mau, Bạc Liêu, Sóc Trăng, Trà Vinh, Bến Tre và Kiên Giang.

"Nuôi tôm là nuôi nước, nhưng gần 30 năm qua hệ thống thủy lợi tại Đồng bằng sông Cửu Long vẫn chủ yếu phục vụ sản xuất lúa. Nhiều nơi kênh cấp và kênh thoát nước dùng chung, ao bị dịch bệnh xả nước ra thì ao khác lại lấy vào", ông Hoàng phân tích.

Hiệp hội Tôm Việt Nam đề nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường xây dựng chương trình đầu tư hoàn chỉnh hệ thống cấp, thoát nước riêng cho vùng nuôi tôm, đồng thời đầu tư điện 3 pha phục vụ nuôi tôm công nghệ cao. 

Đặc biệt, cần tăng cường đầu tư nghiên cứu dịch bệnh, dinh dưỡng và nguồn gen tôm bố mẹ để chủ động nguồn giống trong nước. Mặt khác, yêu cầu các doanh nghiệp minh bạch nguồn gốc tôm nguyên liệu phục vụ chế biến nhằm bảo vệ con tôm Việt Nam.

Theo ông Hoàng, ngày 8/6/2026, Quốc hội Hoa Kỳ đã đưa ra Dự luật SHRIMP Act 2026, yêu cầu phát triển phương pháp khoa học xác định quốc gia xuất xứ của tôm nhằm kiểm soát gian lận thương mại, chống khai thác IUU và tăng cường truy xuất nguồn gốc.

Trong bối cảnh đó, Việt Nam cần sớm hoàn thiện cơ chế giám sát, minh bạch nguồn gốc tôm nhập khẩu phục vụ chế biến để bảo vệ uy tín của ngành tôm và quyền lợi của hàng triệu hộ nuôi trong nước.

Chủ tịch Hiệp hội Tôm Việt Nam cũng bày tỏ lo ngại về những vướng mắc trong phát triển vùng sản xuất tôm giống.

Theo ông Hoàng, khu vực từ Bình Thuận cũ đến Lâm Đồng, đặc biệt dải ven biển từ Cà Ná đến Vĩnh Hảo, là vùng sản xuất tôm giống có chất lượng tốt nhất cả nước. Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp sau khi hết thời hạn thuê đất 20 năm vẫn chưa được gia hạn để tiếp tục đầu tư sản xuất.

Hiệp hội đề nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với địa phương sớm tháo gỡ những vướng mắc về quy hoạch, tạo điều kiện để doanh nghiệp yên tâm đầu tư nghiên cứu, phát triển nguồn gen tôm bố mẹ và xây dựng các trung tâm sản xuất giống chất lượng cao.

"Hiệp hội Tôm Việt Nam sẽ tiếp tục đồng hành cùng Chính phủ, doanh nghiệp và người nuôi xây dựng ngành tôm phát triển theo hướng xanh, hiện đại, hiệu quả và bền vững, hướng tới mục tiêu đưa Việt Nam trở thành trung tâm sản xuất và xuất khẩu tôm hàng đầu thế giới", ông Mai Văn Hoàng khẳng định.

(Nguồn: Báo Nông nghiệp & Môi trường)