Giải pháp giúp chấm dứt hoạt động khai thác bất hợp pháp

Hoạt động khai thác IUU chiếm gần 20% hoạt động đánh bắt trên thế giới; tại một số khu vực con số này lên tới 50%, trong khi các nước ven biển nghèo hơn đã bị ảnh hưởng nặng nề. Tại khu vực Thái Bình Dương, ước tính 24% hải sản đánh bắt được không được khai báo và buôn bán trái phép tại các thị trường quốc tế. Điều này đã dẫn đến tổn thất từ 4,3 – 8,3 tỷ USD doanh thu mỗi năm đối với nền kinh tế chính thức, và qua chuỗi giá trị thủy sản con số này còn lên tới 21 tỷ USD/năm. Ngoài ra, các phương pháp đánh bắt hủy diệt và hành vi lừa đảo đang được sử dụng để hưởng lợi với mức chi phí của nghề cá địa phương, tại các quốc gia ven biển và môi trường biển. Một số trường hợp, các ngư dân đánh bắt IUU có liên quan tới các tội phạm bao gồm ma túy, vũ phí và vi phạm nhân quyền.

Vấn đề này đang trở nên tồi tệ. Khí hậu thay đổi có thể sẽ làm giảm trữ lượng hải sản trên thế giới và thay đổi ngư trường đánh bắt. Đồng thời, tiêu thụ toàn cầu và nhu cầu đối với thủy sản được dự báo sẽ tăng 20% (lên 30 triệu tấn) vào năm 2030, đặc biệt tại các nước đang phát triển. Xung đội về các nguồn tài nguyên ngày càng khan hiếm đã bắt đầu, chẳng hạn như ở Sierra Leone, nơi các cuộc giao tranh giữa những ngư dân đánh bắt thủ công và các tàu đánh bắt IUU đang phổ biển.

Đây là một tin xấu. Tuy nhiên, tin tốt là chúng ta đã có những công cụ để chống lại các ngư dân đánh bắt IUU.

Nhiều công cụ để chấm dứt khai thác IUU hơn bao giờ hết

Một văn kiện mới được đưa ra trong Hội nghị cấp cao về Phát triển bền vững kinh tế biển cho thấy những bước tiến lớn trong quy định, công nghệ và hợp tác đang được tiến hành để hạn chế hoạt động đánh bắt bất hợp pháp.

Liên minh châu Âu đã ban hành pháp chế mạnh mẽ trong hơn một thập kỷ qua nhằm đóng cửa thị trường với các hải sản được đánh bắt bất hợp pháp, và các nước khác đang cải thiện luật pháp và các quy định của họ. Cơ quan thực thi pháp luật toàn cầu Interpol có một đơn vị đặc biệt để giúp các nước nhận dạng và bắt giữ những người phạm tội. Các nước như Thái Lan, Indonesia và Tây Ban Nha đang xử phạt nặng với các tàu đánh bắt IUU. Và những tiến bộ tuyệt vời trong công nghệ như học máy và dữ liệu vệ tinh về di chuyển của tàu giúp dễ dàng phát hiện các hành vi sai trái đáng ngờ.

Hạn chế đánh bắt bất hợp pháp từ cảng

Việc cố gắng kiểm soát đánh bắt bất hợp pháp tại các vùng biển, chiếm hơn 70% diện tích trái đất. Nhưng rất ít quốc gia có đủ nguồn lực để giám sát và thực thi hiệu quả tại các vùng biển của mình, chưa nói tới ngoài khơi. Nhưng các nước ven biển có cơ hội tuần tra đối tượng nào được phép có thể sử dụng các cảng biển của mình, điều này mang lại một cuộc chiến chống các sản phẩm bị đánh bắt IUU cập cảng và điều này có thể thực hiện trong tầm tay.

Cuối cùng, một trong những tiến triển quan trọng gần đây nhất trong việc hạn chế đánh bắt IUU là Thỏa thuận về các biện pháp quản lý cảng biển của các nước có cảng (PSMA) năm 2016. Một thỏa thuận quốc tế ràng buộc duy nhất tập trung vào việc chống đánh bắt IUU, thỏa thuận này đặt ra các tiêu chuẩn và quy trình tối thiểu mà các cảng biển cần phải áp dụng khi có tàu nước ngoài tìm cách cập cảng để tìm cách giảm giải, tiếp nhiên liệu hay sửa chữa. Bất kỳ tàu nào nghi ngờ đánh bắt IUU đều có thể bị kiểm tra hay từ chối cập cảng. Không có gì ngăn cản một tên trộm tốt hơn việc không thể bốc dỡ hàng hóa.

Nhưng PSMA chưa hiệu quả như mục đích đề ra.

Vì chỉ có 64 nước thông qua thỏa thuận này. Để thỏa thuận thực sự hiệu quả, tất cả các nước cùng với các cảng phải tham gia và áp dụng hệ thống một cách thống nhất.

Theo PSMA, các quan chức có thể kiểm tra việc cấp phép của các tàu đánh bắt và hồ sơ bất cứ khi nào họ yêu cầu cập bến, nhưng thông tin thường xuyên bị thiếu hoặc mâu thuẫn. Các ngư dân đánh bắt bất hợp pháp thường xuyên đổi tên tàu và cờ trước khi họ cập cảng để hồ sơ của họ không thể truy xuất. Trong khi đó, việc bốc dỡ hải sản không thể trì hoãn quá lâu nên thời gian để truy xuất thông tin về tàu ngắn, chính vì vậy mà cho việc kiểm tra các tàu trở nên càng khó khăn hơn. Bất chấp tất cả các tiến bộ đạt được, đội tàu đánh bắt trên toàn cầu vẫn đang bị thiếu các thông tin cần thiết về việc nhận dạng, công suất và thông tin hoạt động của tàu. Việc kiểm tra tại cảng ít tốn kém và an toàn hơn so với việc giám sát, theo dõi và kiểm tra các tàu trên biến, nhưng vẫn cần đầu tư đầy đủ vào con người, công nghệ và đào tạo để truy xuất các thông tin này và chia sẻ nó một cách hiệu quả với các cơ quan liên quan và các nước.

Chấm dứt hoạt động khai thác bất hợp pháp bằng cách thưởng cho các hành vi tốt

Nên chăng, thay vì chi tiền để xử lý những người khai thác bất hợp pháp, các nhà chức trách nên tập trung vào việc khen thưởng những người tuân thủ đúng quy định?

Chúng ta có thể học điều này từ các chương trình kiểm soát biên giới “khách du lịch đáng tin cậy”, chương trình đang được áp dụng tại Canada, Đức, Nhật Bản, Mỹ và Anh, và chương trình này cho phép các khách du lịch có rủi ro thấp nhất thực hiện thông quan khi tới một quốc gia, với khách du lịch đáng tin cậy thường được miễn các câu hỏi thông thường. Một quy trình tương tự có thể áp dụng đối với các tàu đánh bắt, với các tàu được sàng lọc trước, những người tuân thủ tốt quy định có thể truy xuất thông tin nhanh, trong khi những tàu có hồ sơ vi phạm hoặc giấy tờ bị mất phải đối mặt với việc kiểm tra một cách kỹ lưỡng và có thể bị cấm nhập cảng. Điều này hoàn toàn phù hợp với PSMA, nhưng đổi lại các nhà đánh bắt phải chứng minh rằng họ đã tuân thủ các quy định.

Bằng cách áp dụng các nguyên tắc giống như chương trình khách du lịch đáng tin cậy, các đội tàu được yêu cầu đưa ra các thông tin để rút ngắn thời gian kiểm tra cần thiết khi vào cảng, chẳng hạn như hệ thống tín hiệu trên tàu có thể theo dõi công khai hành trình của tàu và các hoạt động. Bản thân các cảng cũng cần phải thực hiện các biện pháp kiểm tra và kiểm duyệt hồ sơ.

Bằng cách áp dụng các biện pháp hiệu quả về chi phí này, các ngư dân đánh bắt bất hợp pháp thường xuyên thay đổi tên tàu và cờ hay tắt máy theo dõi để che dấu hoạt động ngay lập tức sẽ bị nghi ngờ. Các quan chức của cảng cũng sẽ có nhiều thời gian để xem xét kỹ các ngư dân có khả năng đánh bắt IUU bằng cách tự động bật đèn xanh cho các ngư dân tuân thủ các quy định.

Các nước có thể bỏ lỡ thời hạn năm nay để kết thúc việc đánh bắt không bền vững, nhưng năm 2020 sẽ là thời điểm để tập trung tâm trí cao độ và đảm bảo các cam kết. Sự bùng nổ dữ liệu mới trên biển đã tạo ra tiềm năng to lớn đối cho những tiến bộ trong nhận thức và quản lý các nguồn tài nguyên biển của chúng ta và các nước phải tận dụng cơ hội để thông tin này được chia sẻ rộng rãi, được áp dụng và sẵn sàng thực hiện. Chấp nhận sự minh bạch hoàn toàn trên toàn thế giới, kết hợp giữa hợp tác quốc tế và các yêu cầu nhập cảnh nghiêm ngặt, thống nhất tại các cảng là công thức để chấm dứt nạn trộm cắp ở ngoài khơi.