EVFTA: Rộng cửa xuất khẩu cho cá ngừ Việt Nam

Theo số liệu thống kê của Hải quan Việt Nam, EU đang là thị trường XK cá ngừ lớn thứ 2 của Việt Nam trong 10 năm qua. Từ năm 2015, sau khi Việt Nam và EU chính thức kết thúc đàm phán và đến ngày 1/2/2016 văn bản hiệp định được công bố, XK cá ngừ của Việt Nam sang EU tăng trưởng liên tục.

Hiện Việt Nam XK chủ yếu thăn/philê cá ngừ đông lạnh và cá ngừ đóng hộp sang sang thị trường EU trong 10 năm qua. Từ trước năm 2014, XK thăn/philê cá ngừ đông lạnh của Việt Nam sang EU tăng trưởng liên tục. Tuy nhiên sau đó lại có xu hướng giảm liên tiếp trong 2 năm và tăng trở lại vào năm 2017. Còn các sản phẩm cá ngừ đóng hộp lại có xu hướng tăng liên tục trong giai đoạn trước 2014, nhưng sau đó cũng giảm liên tục.

Đức, Italy và Tây Ban Nha là 3 thị trường NK cá ngừ lớn nhất của Việt Nam trong khối EU. Trong khi Đức NK rất nhiều các sản phẩm cá ngừ chế biến đóng hộp của Việt Nam. Italy và Tây Ban Nha NK rất nhiều các sản phẩm cá ngừ tươi sống và đông lạnh.

Các sản phẩm cá ngừ của Việt Nam chủ yếu cạnh tranh với các sản phẩm cùng loại đến từ Ecuador, Philippines, Indonesia, Thái Lan và Trung Quốc. Việt Nam đang khó cạnh tranh được với các nước do sản lượng đánh bắt, quy mô và năng lực sản xuất cá ngừ của các nước này đang hơn chúng ta. Ngoài ra, Việt Nam cũng khó cạnh tranh được với Philippines và Ecuador do họ được hưởng ưu đãi về thuế quan, trong khi Việt Nam không được hưởng ưu đãi. Ngành công nghiệp thủy sản của Việt Nam đã được xem là đạt ngưỡng “trưởng thành”, tức là nhóm các mặt hàng có khối lượng giá trị XK tương đối cao sang EU trong những năm qua, nên từ 01/01/2014 Việt Nam đã không được hưởng ưu đãi nữa. Do đó, các sản phẩm cá ngừ của Việt Nam phải chịu mức thuế cao hơn 20,5%. Điều này đã làm giảm khả năng cạnh tranh của các sản phẩm cá ngừ của Việt Nam.

Theo cam kết trong EVFTA, EU sẽ xóa bỏ thuế quan cho các sản phẩm cá ngừ tươi sống và đông lạnh (trừ thăn/philê cá ngừ đông lạnh mã HS0304) ngay khi hiệp định có hiệu lực. Đối với các sản phẩm thăn/philê cá ngừ đông lạnh mã HS030487, EU sẽ xóa bỏ thuế quan cho Việt Nam theo lộ trình 3 năm, từ mức thuế cơ bản 18%, ngay khi hiệp định có hiệu lực. Với các sản phẩm thăn/philê cá ngừ hấp (nguyên liệu để sản xuất cá ngừ đóng hộp), EU sẽ xóa bỏ thuế quan cho Việt Nam theo lộ trình 7 năm, từ mức thuế cơ bản 24%. Riêng đối với các sản phẩm cá ngừ chế biến đóng hộp (như cá ngừ ngâm dầu đóng hộp, đóng túi, các sản phẩm cá thuộc họ cá ngừ đóng hộp…), EU sẽ miễn thuế cho Việt Nam trong mức hạn ngạch 11.500 tấn/năm.

Như vậy, về lâu dài khi EVFTA có hiệu lực sẽ là lợi thế cho các DN chế biến và XK cá ngừ Việt Nam. Tuy nhiên trong ngắn hạn, các DN sẽ còn gặp rất nhiều khó khăn. Vì Hiệp định FTA này bao gồm một chương toàn diện và mạnh về thương mại và phát triển bền vững, bao trùm các vấn đề lao động và môi trường có liên quan trong quan hệ thương mại giữa EU và Việt Nam.