Dự thảo thông tư đánh giá tuân thủ pháp luật hải quan: Cần đánh giá thêm tác động đối với thực tiễn

Tại hội thảo này, ông Hoàng Việt Cường - Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Hải quan cho biết, trên thực tế, thời gian qua, cùng với việc triển khai hệ thống thông quan phân luồng hàng hóa tự động (VNACCS) và việc áp dụng quản lý rủi ro vào hoạt động kiểm tra sau thông quan, cơ quan hải quan đã thực hiện đảm bảo cho việc thông quan nhanh chóng lượng hàng hóa XNK với kim ngạch hơn 420 tỷ USD/năm.

Hiện nay, tỷ lệ phân luồng xanh (miễn kiểm tra, thông quan ngay hàng hóa) đạt khoảng 60%, luồng vàng (kiểm tra hồ sơ DN) chiếm 35%, luồng đỏ (kiểm tra hồ sơ và thực tế hàng hóa) là 5%. Tỷ lệ phân luồng xanh, vàng, đỏ này hiện nay phù hợp với thông lệ quốc tế.

Trên tinh thần chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ tại Nghị quyết số 19/NQ-CP ngày 28/4/2016 và Nghị quyết số 35/NQ, Tổng cục Hải quan đã xây dựng Dự thảo thông tư quy định tiêu chí đánh giá tuân thủ và tổ chức đánh giá tuân thủ pháp luật của DN trong quản lý hoạt động XK, NK, quá cảnh hàng hóa. Dự thảo này đưa ra các quy định, tiêu chí đánh giá tuân thủ pháp luật về hải quan vừa nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho DN tuân thủ pháp luật, vừa được hưởng các ưu đãi trong quá trình thực hiện thủ tục hải quan, các chính sách khác về thuế...

Dự thảo Thông tư gồm 16 điều, quy định đầy đủ các nội dung mà cơ quan hải quan, DN quan tâm, từ nguyên tắc đến tiêu chí phân loại đánh giá tuân thủ pháp luật của DN; quy định hợp tác trao đổi thông tin của DN với cơ quan hải quan phục vụ việc đánh giá tuân thủ pháp luật; quyền lợi DN được hưởng khi tham gia chương trình tuân thủ pháp luật…

Thông tư về đánh giá tuân thủ pháp luật của DN trong hoạt động XNK đã được bổ sung, hoàn thiện lần 3, khắc phục được nhiều hạn chế, sau khi lấy ý kiến từ cộng đồng DN và các bộ, ngành. Hiện nay, cơ quan hải quan đang tiến hành đánh giá tính tuân thủ pháp luật của DN theo 3 loại, tuy nhiên tại dự thảo thông tư này, hướng đến việc phân loại DN phù hợp với các tiêu chuẩn của Tổ chức Hải quan thế giới và công ước quốc tế, cơ quan hải quan chia thành 4 loại (DN tuân thủ cao, tuân thủ trung bình, tuân thủ thấp và không tuân thủ).

Ở góc độ là một DN tư vấn thuế, bà Đặng Thị Bình An, Giám đốc Công ty Tư vấn thuế C&A đánh giá cao dự thảo thông tư vì cơ quan soạn thảo đã đưa ra được bộ quy tắc, tiêu thức phân loại cụ thể phân loại DN, nhờ đó mà cả cơ quan hải quan lẫn DN đều có căn cứ cụ thể để đánh giá. Tuy nhiên, theo bà An, cần lựa chọn tiêu chí để đánh giá thực chất hoạt động của DN, hiện có đang có quá nhiều tiêu chí nên DN rất khó nhận biết mình đã vi phạm tiêu chí nào trong khi quy định thời gian khắc phục lại quá lâu tới 365 ngày.

Tại hội thảo, đại diện VASEP đánh giá cao việc triển khai phương pháp đánh giá phân loại doanh nghiệp để quản lý rủi ro và hiệu quả trên cơ sở vận dụng CNTT trên nguyên tắc công khai, minh bạch & khách quan của Tổng cục Hải quan.

Nếu trước đây trong quá trình thực hiện về áp dụng quản lý rủi ro trong hoạt động nghiệp vụ hải quan doanh nghiệp không biết tại sao bị xếp vào loại rủi ro, không được biết kết quả. Nay còn có sự trao đổi thông tin khách quan và kết quả đánh giá được thông báo trên hệ thống thông tin quản lý rủi ro sau mỗi lần đánh giá. Bộ quy tắc đánh giá là căn cứ phân loại đánh giá nhằm giúp cho doanh nghiệp phấn đấu thực hiện tốt hơn pháp luật hải quan, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh theo Nghị quyết 19/NQ-CP của Chính phủ.

Nhưng nếu xét theo Điều 6 về các tiêu chí đánh giá tuân thủ pháp luật của doanh nghiệp hoạt động xuất nhập khẩu và căn cứ vào Mục IV, V, VI tại Phụ lục 2 của Dự thảo thì Danh mục lỗi (VI–Phụ lục 2) có... lỗi chưa phản ánh đúng bản chất việc tuân thủ pháp luật của doanh nghiệp XNK thủy sản, điều này khiến hầu hết các DN thủy sản đều chỉ đạt mức doanh nghiệp tuân thủ mức 4: là các doanh nghiệp được cơ quan hải quan đánh giá không tuân thủ pháp luật về hải quan.

VASEP đề nghị đối với các trường hợp hủy tờ khai và khai bổ sung hồ sơ hải quan thuộc trường hợp không bị xử phạt vi phạm hành chính không đưa vào mục VI, Phụ lục 2. Việc khai bổ sung/hủy tờ khai là việc xảy ra hàng ngày đối với DN thủy sản và là những hành vi mà pháp luật HQ hiện đang cho phép tại Điểm 5, Điểm 6, Mục VI, Phụ lục 2 và quy định rất cụ thể tại Khoản 9 và Khoản 11 của Thông tư 39/2018/TT-BTC sửa đổi Thông tư 38/2015/TT-BTC sửa đổi, bổ sung Điều 20, Điều 22 của Thông tư 38/2015/TT-BTC.

Đồng tình với VASEP, đại diện một số DN tham dự tại hội thảo đề nghị Tổng cục Hải quan xem xét không đưa hành vi chậm nộp kết quả kiểm tra chuyên ngành nhưng không bị xử phạt vi phạm hành chính không nên vào danh mục các hành vi vi phạm, lỗi áp dụng trong đánh giá tuân thủ do doanh nghiệp hoàn toàn bị động trong việc chờ đợi kết quả. 

Đối với trường hợp đã từng từ chối nhận hàng hóa nhập khẩu sau khi đã đăng ký tờ khai hải quan, cơ quan hải quan cũng cần xem xét từng trường hợp và nguyên nhân cụ thể.

VASEP cũng đề nghị CQHQ xem xét trường hợp đặc thù cho thủy sản về khai bổ sung đối với trường hợp hàng xô/xá thủy sản đông lạnh đang gặp vướng mắc trong vấn đề dán nhãn. Dự thảo cũng cần bổ sung thêm tiêu chí kế thừa lịch sử tốt của DN và thay đổi thang điểm đánh giá cho từng tiêu chí thay vì đưa ra tiêu chí chung chung. Trước khi thông tư được ban hành, VASEP đề nghị Tổng cục Hải quan cần có những đánh giá thêm về tác động của thông tư này đối với hoạt động XNK thực tế của DN.

Kết luận hội thảo, đại diện Tổng cục Hải quan đánh giá cao, ghi nhận và tiếp thu hầu hết các góp ý của các đại biểu. Ông Hoàng Việt Cường đề nghị các Hiệp hội, DN gửi ý kiến góp ý bằng văn bản về Tổng cục Hải quan trước ngày ngày 10/12/2018 để Cơ quan soạn thảo tiếp tục xem xét, bổ sung và xin thêm ý kiến từ Bộ Tài chính và các cơ quan có liên quan.