Dự án Jahazi của Đông Phi hướng đến mục tiêu giải quyết nạn đánh bắt bất hợp phá

Kể từ khi bảy quốc gia Đông Phi nhất trí khởi động Dự án Jahazi vào tháng 9/2025, các nhà chức trách đã tăng cường các biện pháp bảo vệ chống lại hoạt động đánh bắt IUU.

Được đặt tên theo từ tiếng Swahili có nghĩa là dhow, một loại tàu buồm bằng gỗ truyền thống, dự án này nhằm mục đích bảo vệ đại dương và khai thác tiềm năng của nền kinh tế biển trong khu vực, ước tính sẽ đạt 405 tỷ đô la vào năm 2030. Ngân hàng Thế giới định nghĩa nền kinh tế biển là “việc sử dụng bền vững các nguồn tài nguyên biển để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, cải thiện sinh kế và việc làm, cũng như sức khỏe của hệ sinh thái biển”.

Được khởi xướng bởi Ascending Africa, một tổ chức toàn châu Phi cam kết thúc đẩy phát triển bền vững, dự án đã đưa vấn đề vượt ra ngoài quản lý kỹ thuật nghề cá hướng tới một cuộc đối thoại rộng hơn về chủ quyền, phát triển và trách nhiệm chung, theo tờ báo The Star của Kenya.

Các quốc gia tham gia bao gồm Comoros, Kenya, Madagascar, Mauritius, Mozambique, Seychelles, Tanzania và quần đảo Zanzibar của Tanzania. Đánh bắt cá bất hợp pháp gây thiệt hại cho khu vực ước tính 415 triệu đô la mỗi năm, làm gia tăng tình trạng mất an ninh lương thực và gây áp lực ngày càng lớn lên 3 triệu người trong khu vực phụ thuộc vào biển để mưu sinh.

Dự án cũng nhằm mục đích hỗ trợ các hợp tác xã đánh bắt cá bền vững, tạo cơ hội cho sinh kế thay thế và thu hút các nhà hoạch định chính sách ở cấp quốc gia và khu vực để tích hợp tăng trưởng kinh tế với tính bền vững môi trường. Giáo dục thanh niên về tiềm năng của nền kinh tế biển trong khu vực là một mục tiêu khác.

Tình trạng đánh bắt quá mức tràn lan của các tàu đánh cá công nghiệp nước ngoài, nhiều tàu đến từ Trung Quốc, làm trầm trọng thêm thách thức. Trung Quốc sở hữu đội tàu đánh cá xa bờ lớn nhất thế giới và là quốc gia vi phạm đánh bắt cá bất hợp pháp tồi tệ nhất thế giới, theo Chỉ số Rủi ro Đánh bắt Cá IUU. Trong số 10 công ty hàng đầu tham gia đánh bắt cá bất hợp pháp trên toàn cầu, có 8 công ty đến từ Trung Quốc. Do các hoạt động của tàu đánh cá Bắc Kinh, Tây Phi hiện là điểm nóng về đánh bắt cá bất hợp pháp trên thế giới.

Tại Tanzania, quốc gia thiệt hại 142,8 triệu đô la mỗi năm do đánh bắt cá bất hợp pháp, một cuộc điều tra của Tổ chức Công lý Môi trường đã tiết lộ các hành vi vi phạm nhân quyền trên các tàu đánh cá Trung

Quốc và các hoạt động đánh bắt cá bất hợp pháp có hệ thống. Chúng bao gồm việc xẻ vây cá mập, một hành vi tàn bạo trong đó vây của cá mập còn sống bị cắt bỏ và xác bị ném trở lại đại dương.

Các tàu đánh cá Trung Quốc sử dụng một loạt các chiến thuật bất hợp pháp khác, bao gồm đánh bắt cá bằng chất nổ; sử dụng lưới có kích thước bất hợp pháp; đánh bắt cá bằng đèn; thực hiện “saiko”, việc chuyển tải hàng hóa bất hợp pháp trên biển; và đánh bắt cá bằng lưới kéo đáy, bao gồm việc kéo một tấm lưới khổng lồ dọc theo đáy đại dương, vớt bừa bãi đủ loại sinh vật biển. Phương pháp này giết chết cá con, dẫn đến sự suy giảm nguồn cá và phá hủy các hệ sinh thái quan trọng đối với sự sống còn của sinh vật biển.

Tại Tanzania, sự suy giảm nguồn cá gần bờ đã buộc 75% ngư dân đánh bắt thủ công của nước này phải ra xa bờ hơn, làm tăng chi phí và rủi ro. Trong một cuộc thảo luận bàn tròn do Dự án Jahazi tổ chức tại Dar-es-Salaam vào tháng 9 năm 2025, Baraka Sekadende thuộc Bộ Chăn nuôi và Thủy sản Tanzania cho biết, đánh bắt cá bất hợp pháp không chỉ là vấn đề của ngành thủy sản mà còn là vấn đề phát triển con người.

Matthew Silas thuộc Cơ quan Quản lý Ngư nghiệp Biển sâu của Tanzania lưu ý về năng lực giám sát ngày càng tăng của khu vực, bao gồm các hệ thống giám sát tàu thuyền và theo dõi vệ tinh.

Những người tham gia thảo luận khác nhấn mạnh các thách thức, bao gồm hệ thống đăng ký tàu thuyền không hoàn toàn tương thích, hình phạt khác nhau đối với hành vi đánh bắt cá bất hợp pháp giữa các quốc gia và việc chia sẻ thông tin tình báo theo thời gian thực không nhất quán.

Theo Mallya, giai đoạn đầu tiên của dự án sẽ tập trung vào các khu vực ven biển gần Kenya, Mozambique và Tanzania. Các nhiệm vụ sẽ bao gồm thiết lập các khu bảo tồn biển do cộng đồng quản lý và hỗ trợ các cuộc tuần tra giám sát chung.