Đại dịch thúc đẩy sự thay đổi lớn trên thị trường thủy sản của Trung Quốc

Trung Quốc tiếp tục khuyến khích nhập khẩu thủy sản, vốn từ lâu được coi là biện pháp làm giảm lạm phát giá tiêu dùng. Gần đây, Trung Quốc đã giảm thuế đối với cá tuyết đông lạnh từ 7% xuống 2%, trong khi thuế đối với cá hố, cua đông lạnh và tôm nhỏ đông lạnh cũng giảm từ 7% xuống 5%. Thuế suất nhập khẩu bào ngư sống/tươi giảm từ 10% xuống còn 7%. Mức cắt giảm lớn nhất là đối với “trứng cá đã thụ tinh”, là  từ 12% xuống 0%. Thuế nhập khẩu của Trung Quốc đối với hầu hết các loại thủy sản dao động từ 5% đến 7%, trong khi thuế VAT được tính ở mức 9%.

Nhưng sự gián đoạn các kênh phân phối quốc gia, lo ngại về COVID-19 lây lan qua thủy sản nhập khẩu và quan điểm chính trị tích cực trên phạm vi toàn cầu đã thúc đẩy sự thay đổi trong chiến lược của Trung Quốc nhằm biến tiêu dùng trở thành động lực kinh tế chính của đất nước và thay thế sự phụ thuộc vào nhập khẩu bằng các sản phẩm thay thế trong nước.

Những nỗ lực của chính phủ Trung Quốc nhằm hỗ trợ các nhà cung cấp thủy sản thực hiện sự thay đổi này có hai hướng. Đầu tiên, họ hỗ trợ tiếp thị và xây dựng thương hiệu, cũng như cung cấp các chương trình đào tạo được thông qua Học viện Ngư nghiệp Trung Quốc và Cục Hải dương và Thủy sản. Thứ hai, trên thực tế, Trung Quốc đã khiến việc tiếp cận thị trường của nước ngoài trở nên khó khăn hơn nhằm thu hút và tạo điều kiện cho các công ty thủy sản địa phương chuyển trọng tâm vào thị trường nội địa đang thiếu thốn.

Didier Boon, người đứng đầu Biển Hoa Đông có trụ sở tại Bắc Kinh, cho biết các động thái mạnh tay chống nhập khẩu thủy sản của chính quyền Trung Quốc một phần xuất phát từ mong muốn thay thế nhập khẩu, đồng thời khiến các nhà sản xuất địa phương bớt phụ thuộc vào thị trường xuất khẩu.

Việc kiểm soát tại các cảng của Trung Quốc để phát hiện COVID-19 trên bao bì của mỗi lô hàng được kiểm tra bằng axit nucleic và kết quả xét nghiệm dương tính sẽ dẫn đến việc ngừng hoạt động nhập khẩu trong một tuần - đó là một biện pháp răn đe đối với các nhà nhập khẩu. Bên cạnh đó, tình trạng thiếu container vận chuyển toàn cầu đã làm trầm trọng thêm tình trạng bất ổn trong giao dịch.

Ông nói: “Các nhà nhập khẩu vẫn thận trọng khi nhập khẩu, vì họ có thể bị mất các container. “Điều này đúng đối với tôm thẻ chân trắng nhập khẩu từ Ecuador cho thị trường nội địa và nhiều container từ Ấn Độ và những container tương tự để chế biến lại ở Trung Quốc và tái xuất khẩu.”

Các nhà xuất khẩu Ấn Độ đã gặp khó khăn đặc biệt nghiêm trọng khi tiếp cận Trung Quốc. Theo Dileep Kumar, người đứng đầu Kerala, ESeafood Exports có trụ sở tại Ấn Độ, việc thông quan các container tại các cảng Trung Quốc là một “vấn đề”. Ông Kumar cho biết, đối mặt với khả năng không kiểm tra được COVID tại cảng Trung Quốc, các nhà xuất khẩu Ấn Độ đã chuyển sang xuất tôm chân trắng và các sản phẩm khác sang thị trường Trung Đông.

Fan Xubing, người đứng đầu Seabridge, một công ty tư vấn tiếp thị có trụ sở tại Bắc Kinh với các khách hàng là nhà xuất khẩu thủy sản nước ngoài, cho biết các nhà sản xuất thủy sản trong nước đã được hưởng lợi từ sự gián đoạn thương mại đó.

“Thủy sản nhập khẩu bị ảnh hưởng nghiêm trọng bởi COVID-19 ở Trung Quốc và thị trường hầu hết các loài đã bị thu hẹp [vào năm 2020]. Nhưng doanh thu của thủy sản trong nước, đặc biệt là thủy sản nuôi, đang tăng trưởng rất tốt ”, Fan nói.

Nhìn chung, nhập khẩu thủy sản của Trung Quốc đã giảm 20% trong năm ngoái. Nhưng Fan cho biết các sản phẩm không được sản xuất ở Trung Quốc với số lượng cần thiết để đáp ứng nhu cầu vẫn đang được ưa chuộng tại thị trường Trung Quốc. Các loài như tôm nước lạnh từ Canada và Greenland, tôm hùm Bắc Mỹ sống và cua hoàng đế sống từ Nga “hầu như không bị ảnh hưởng bởi COVID-19,” theo Fan.

Ví dụ, tôm nước lạnh – với sản lượng đánh bắt toàn cầu chỉ khoảng 250.000 tấn mỗi năm - được hưởng lợi từ nhận thức về giá trị an toàn thực phẩm tốt hơn ở Trung Quốc. Tương tự, cá vược Chile đã trở nên phổ biến như một loại thực phẩm bổ sung cho trẻ nhỏ. Và tôm hùm gai sống từ New Zealand đã chiếm thị trường ngách do lệnh cấm của Trung Quốc đối với tôm hùm gai sống của Úc.

Trong khi sản xuất tôm địa phương ngày càng được chuyển hướng sang tiêu thụ nội địa, nhu cầu cá hồi của quốc gia này đang tăng nhanh hơn nhiều so với sản xuất trong nước. Do đó, Trung Quốc có thể đang áp dụng cách tiếp cận tự do hóa hơn đối với nhập khẩu cá hồi của mình, tích cực theo đuổi thỏa thuận thương mại tự do với Na Uy, nhà sản xuất cá hồi hàng đầu thế giới.

Khả năng Trung Quốc dứt khoát chuyển từ xuất khẩu sang tiêu dùng nội địa vẫn còn là một dấu hỏi. Có một số nhà đầu tư lo lắng về triển vọng nền kinh tế Trung Quốc trong phần còn lại của năm, khi chính phủ rút lại các biện pháp kích thích và kìm hãm tín dụng lỏng lẻo và các nền tảng tín dụng không được kiểm soát. Chỉ số thị trường chứng khoán chuẩn của Trung Quốc, CSI300, đã giảm 15% so với mức đỉnh vào giữa tháng Hai vào giữa tháng Tư. Sau một thời gian dài tăng giá, đồng nhân dân tệ đã giảm 1,4% xuống 6,57 CNY so với đô la Mỹ khi các nhà đầu tư trông đợi vào sự phục hồi kinh tế của Mỹ. Có thể các doanh nghiệp thủy sản cần thu nhập từ xuất khẩu trong thời gian dài hơn một chút. Trong khi đó, các nhà nhập khẩu đang gặp khó khăn khi vận chuyển vào Trung Quốc có thể bắt đầu tìm nơi khác để bán hàng.