Nga áp dụng Tiêu chuẩn Quốc gia mới GOST 35273-2025 đối với cá đông lạnh

Tiêu chuẩn mới áp dụng đối với cá đông lạnh thuộc các họ và loài khác nhau dùng cho mục đích thực phẩm. Tuy nhiên, tiêu chuẩn này không áp dụng đối với một số nhóm cá đông lạnh đã có tiêu chuẩn riêng như sản phẩm theo GOST 17661, GOST 21311, GOST 32342 và GOST 32744. Vì vậy, doanh nghiệp cần đối chiếu cụ thể theo loài cá, dạng sản phẩm và yêu cầu hợp đồng để xác định đúng tiêu chuẩn áp dụng.

Đối với doanh nghiệp thủy sản Việt Nam, quy định mới cần được lưu ý trong bối cảnh Nga và khu vực Liên minh Kinh tế Á – Âu (EAEU) vẫn là thị trường có hệ thống yêu cầu kỹ thuật, kiểm dịch, an toàn thực phẩm, ghi nhãn và chứng nhận khá riêng biệt. GOST 35273-2025 không chỉ là thay đổi về tên tiêu chuẩn, mà điều chỉnh nhiều nội dung liên quan đến chất lượng nguyên liệu, quy cách chế biến, cấp đông, mạ băng, bao bì, ghi nhãn, thử nghiệm, vận chuyển và điều kiện bảo quản cá đông lạnh

Những thay đổi chính của GOST 35273-2025

Về yêu cầu chất lượng đối với cá nguyên liệu và thành phẩm: Một trong những điểm đáng chú ý là tiêu chuẩn mới cập nhật yêu cầu chất lượng đối với cá nguyên liệu và thành phẩm. Cá đông lạnh phải được sản xuất từ nguyên liệu đáp ứng yêu cầu chất lượng và an toàn theo quy định hiện hành của nước áp dụng tiêu chuẩn. Tiêu chuẩn cũng quy định các tiêu chí cảm quan, vật lý và hóa học đối với cá đông lạnh, bao gồm ngoại quan, màu sắc, mức độ tổn thương bên ngoài, độ sâu mất nước, mùi sau rã đông, vị và mùi sau khi nấu. Việc bổ sung tiêu chí mùi, vị sau khi nấu là nội dung doanh nghiệp cần chú ý vì đây có thể trở thành cơ sở đánh giá tranh chấp chất lượng giữa nhà nhập khẩu và nhà cung cấp.

Đối với một số loài cá có hàm lượng mỡ cao, tiêu chuẩn đưa ra yêu cầu cụ thể về tỷ lệ chất béo trong thịt. Ví dụ, đối với cá thu Nhật Bản béo, cá trích Đại Tây Dương – Scandinavia và cá trích Thái Bình Dương béo, hàm lượng chất béo trong thịt không được thấp hơn 12%. Quy định này có thể tác động đến cách phân hạng, mô tả sản phẩm, chứng minh chất lượng và hồ sơ kỹ thuật đối với các lô hàng thuộc nhóm cá béo. Đặc biệt, mùi của cá sau khi nấu chín được bổ sung thành một chỉ tiêu cảm quan bắt buộc trong đánh giá chất lượng sản phẩm.

Về quy cách sản phẩm: GOST 35273-2025 quy định cá đông lạnh có thể được sản xuất ở dạng nguyên con hoặc đã sơ chế, cắt khúc theo các dạng được mô tả trong tiêu chuẩn. Một số loài cá, tùy kích thước hoặc đặc điểm sinh học, phải được chế biến ở dạng đã mổ, bỏ đầu, bỏ nội tạng hoặc xử lý theo yêu cầu kỹ thuật tương ứng. Tiêu chuẩn cũng có phụ lục khuyến nghị về đặc điểm cắt, sơ chế đối với từng nhóm cá. Đây là điểm doanh nghiệp cần đối chiếu kỹ với quy cách đang xuất khẩu, nhất là khi hợp đồng ghi rõ sản phẩm theo GOST hoặc khi nhà nhập khẩu Nga yêu cầu chứng minh phù hợp tiêu chuẩn.

Đồng thời, thay vì cho phép các bên thương mại tự thỏa thuận quy cách kích cỡ, GOST 35273-2025 thiết lập các yêu cầu thống nhất về phân loại kích thước dựa trên chiều dài hoặc khối lượng cá.

Tiêu chuẩn cũng cập nhật nhiều yêu cầu liên quan đến chế biến và cấp đông. Một số sản phẩm phi lê từ cá tuyết, cá bơn, cá bống biển (sculpins) và cá hồi được phép giữ lại vảy. GOST 35273-2025 đồng thời quy định rõ các đối tượng cá bắt buộc phải sơ chế trước khi cấp đông và đưa ra danh mục các loài được khuyến nghị cắt khúc hoặc mổ bụng trước khi bảo quản.

Đáng lưu ý, tiêu chuẩn mới yêu cầu quá trình cấp đông được thực hiện ngay tại nơi khai thác bằng phương pháp cấp đông tiếp xúc trên đá hoặc cấp đông bằng không khí. Nga cho phép loại bỏ ký sinh trùng trên một số loài như cá mòi, cá thu và cá tầm trong quá trình chế biến, nhưng đồng thời cấm sử dụng polyvinyl alcohol (PVA) trong quá trình mạ băng (glazing) sản phẩm đông lạnh. Quy định này có thể buộc một số nhà chế biến xuất khẩu phải rà soát lại vật liệu và phụ gia công nghệ đang sử dụng.

Về mạ băng: tiêu chuẩn cho phép cá đông lạnh được sản xuất ở dạng có mạ băng hoặc không mạ băng. Lớp mạ băng phải là lớp băng mỏng phủ đều bề mặt cá hoặc block cá và không bong rời khi gõ nhẹ. Tỷ lệ mạ băng so với khối lượng cá hoặc block cá mạ băng phải phù hợp với quy chuẩn kỹ thuật hoặc văn bản pháp luật hiện hành của nước áp dụng tiêu chuẩn. Doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý điểm này, bởi mạ băng là một trong những nội dung thường dễ phát sinh tranh chấp thương mại về khối lượng tịnh, khối lượng ráo nước, gian lận thương mại hoặc sai khác giữa hồ sơ – nhãn – thực tế kiểm tra.

Về bao bì và ghi nhãn: GOST 35273-2025 cho phép sử dụng các thùng chứa polymer tái sử dụng để vận chuyển sản phẩm. Đáng chú ý, đối với cá đông lạnh có mạ băng, doanh nghiệp không còn bắt buộc phải ghi khối lượng lớp mạ băng hoặc thành phần lớp phủ trên bao bì như trước đây. Đồng thời, tiêu chuẩn cập nhật nhiều yêu cầu kỹ thuật đối với vật liệu bao gói, quy cách đóng gói và điều kiện bảo quản trong chuỗi lạnh.

Về thời hạn bảo quản: Một nội dung quan trọng khác là việc cập nhật thời hạn bảo quản khuyến nghị cho hàng loạt loài cá theo phương thức chế biến và điều kiện bảo quản khác nhau. Tiêu chuẩn đưa ra phụ lục riêng quy định thời hạn bảo quản đối với từng nhóm sản phẩm ở nhiệt độ từ -18°C và -25°C. Tuy nhiên, nhà sản xuất vẫn được phép xây dựng thời hạn sử dụng riêng nếu có đầy đủ cơ sở khoa học, dữ liệu kỹ thuật chứng minh và đáp ứng các quy định an toàn thực phẩm hiện hành của Nga và Liên minh Kinh tế Á - Âu (EAEU).

Khuyến nghị cho doanh nghiệp

Đối với doanh nghiệp thủy sản Việt Nam, đặc biệt là các đơn vị xuất khẩu cá đông lạnh sang Nga và các nước thuộc Liên minh Kinh tế Á - Âu, việc rà soát các tiêu chí kỹ thuật theo GOST 35273-2025 là cần thiết nhằm hạn chế nguy cơ phát sinh vướng mắc khi giao dịch hoặc kiểm tra chất lượng sản phẩm. Doanh nghiệp nên đánh giá lại các thông số kỹ thuật sản phẩm, quy trình cấp đông, phương thức mạ băng, vật liệu bao gói, tiêu chí cảm quan cũng như hồ sơ xác định thời hạn sử dụng để bảo đảm phù hợp với yêu cầu mới của thị trường Nga.

Việc ban hành GOST 35273-2025 cho thấy xu hướng Nga tiếp tục hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật đối với thủy sản theo hướng đồng bộ hơn, đồng thời tăng cường quản lý chất lượng xuyên suốt từ khâu khai thác, chế biến đến lưu thông trên thị trường. Đây là tín hiệu mà các doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản cần theo dõi sát để chủ động điều chỉnh hoạt động sản xuất và đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường này.

Hoàng Yến